Một câu thơ tình tình nhất thơ . . . tình !

Tác giả: Đào Dục Tú

KD: Câu thơ tình nhất là đây: Duyên duyên nợ nợ tình tình / Đây đây đó đó, mình mình ta ta . 

Hi…hi… Hẳn là tác giả đã phải trải nghiệm lắm, “lên bờ xuống ruộng” lắm với ca dao, với thơ tình, và với mình với ta, mới rút ra được, chỉ là những câu  lục bát tù mù…, mà chứa chất bao nhiêu điều không “tù mù”. Đó là duyên nợ giữa “mình với ta”. Nó thấm thía lắm nỗi nhớ vừa mơ hồ vừa hiện hữu, đau đấy mà lại hạnh phúc đấy. Chạm đến đấy mà cũng như không thể chạm được…

Cảm ơn anh Đào Dục Tú  😛

Thơ tình kim cổ đông tây phong phú vô cùng, tùy “chuẩn thẩm mỹ” tuyển chọn của mỗi cá nhân, khó tính hay khó chọn nhất do nguồn tư liệu sách vở thiếu, cũng có thể chép tay được vài ba cuốn sổ kỷ niệm là chuyện bình thường. Thời chiến tranh gian nan là thế mà trong hành trang tinh thần của nhiều anh lính trẻ đi chiến trường “bê ngắn” “bê dài” còn có sổ lưu niệm của bạn gái chép thơ chép ca từ bài hát, huống chi thời bình đã xấp xỉ bốn mươi năm.

Ảnh Thảo Nguyên

Với người viết, câu thơ tình thuộc loại “tình nhất thơ tình” không phải một câu thơ Nga hay Pháp- hai nền văn học do “nguyên nhân lịch sử” rất gần với nhiều thế hệ độc giả người Việt hiện đại, với những thi sĩ “trên cả tuyệt vời” như Pu-skin, Lec-mông-tốp, Ê-xê-nhin, A-ra-gông, Ê-lu-a v.v..vv. . . Cũng không phải một câu thơ chữ Hán thâm hậu của tiền nhân, mặc dầu “các cụ nhà mình” để lại nhiều câu “cực chuẩn”.

Chẳng hạn, ví như câu nghe nói của cụ Nguyễn Giản Thanh- danh Nho xứ Kinh Bắc cũ “đồng hương của mình”: ” Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách – Sắc bất ba đào dị nịch nhân”. Diễn nôm nghĩa là mưa không phải khóa cửa, khóa cổng vẫn có khả năng lưu giữ chân khách- người đẹp, mỹ nhân không phải là sóng, nhưng dễ dàng nhấn chìm. . .( chết) người. Câu thơ tôi chọn là một câu ca dao hình như chưa có trong tuyển tập của cụ Nguyễn Văn Ngọc: Tác giả hai tập Ca dao Tục ngữ Việt Nam đồ sộ in ra từ trước Cách Mạng Tháng Tám
Yêu em từ thuở lên ba
Mẹ bồng ra ngõ hái hoa em cầm

Với một suy lý thông thường, ai chả biết việc đời “yêu em từ thuở lên ba” là không thể hiện hữu, là “thậm vô lý”. Yêu. . .từ thủa còn thơ dại đến thế có họa là người ngoài . . . hành tinh, một ngày bằng mấy trăm năm hỡi người. . . như ý ca từ trong ca khúc “Ca dao em và tôi” của nhạc sĩ An Thuyên được những người đặc biệt đa cảm đa tình yêu thích, cao hơn ,”sủng ái”- yêu quý nhất.

Thế nhưng sao người đọc, người nghe câu thơ thuộc hàng bình dị này lại chả ai lưu tâm đến cái “hạt nhân phi lý” đó. Người ta chấp nhận sự thật mà tưởng như không thật, chấp nhận hữu lý ngay trong cái tưởng như vô lý chỉ bởi một lẽ hiển nhiên. Xưa nay chuyện tình duyên lứa đôi trai gái, chuyện nên vợ nên chồng ” anh này với ả nọ” vẫn mãi mãi như, . . . hình như là tiền định, vẫn mãi mãi như là duyên nợ từ. . . kiếp nào, khó hiểu, khó giải thích rõ ràng là “chuyện thường”.

Mặc dù, oái oăm thay, trêu ngươi thay “ông tơ bà nguyệt” lại thường làm cái việc “úp vung méo nồi tròn”, “úp vung tròn nồi méo” nên duyên đời thường chỉ là duyên nợ phù sinh! Đã chấp nhận tình duyên như là duyên kiếp, duyên nợ “không sao dùng luận lý thông thường giải thích được”, “hình như mình yêu người từ kiếp trước người ơi”, thì “Yêu em từ thuở lên ba” có gì là phi lý, thậm chí là chuyện hữu lý bậc nhất trên đời.

Cổ kim không thiếu những đôi tình nhân tưởng yêu nhau từ tiền kiếp, biết nhau từ tiền kiếp dù rằng đấy chỉ là “có duyên không nợ”; những mối giao tình, thâm tình tri âm tri kỷ đã thành cổ điển, thành điển cố văn chương đông tây kim cổ.

Cổ nhân đưa ra lời bình nghị bằng . . . thơ thật ý vị “Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ- Vô duyên đối diện bất tương phùng”? Có lương duyên với nhau, xa nhau ngàn dặm, vẫn gặp nhau (dù chỉ là gặp trong ý tưởng, trong . . .mơ). Còn đã vô duyên ư; không tri âm không tri kỷ ư, chẳng thà đừng “đối diện”, giáp mặt; gần nhau đấy mà ngàn trùng xa cách.

Nói một cách văn vẻ, sự nối kết giữa hai tâm hồn, sự đồng điệu “cùng nhịp đập” giữa hai trái tim mới là đáng kể. Sợi tơ trời ấy nói là vô ảnh vô hình cũng đúng, mà bảo là có thực hữu hình cũng đúng, bởi nó quyết định mọi hành xử tình cảm của con người trần thế kia mà!

Khoảng cách không gian địa lý chưa bao giờ là nhân tố thuận nghịch số một của duyên tình, nhất là thời buổi “sang Mỹ cũng chỉ mất một ngày bay”. Cũng chưa bao giờ là chướng ngại, chưa thời nào là trở ngại “đáng kể nhất”, quyết định số phận tình yêu như người đời thường dễ nhầm tưởng, ngộ nhận. Tự nhiên nhớ tới bài thơ tình tứ tuyệt của tác giả Phan Trác Hiệu (không biết giờ đây người đồng liêu- cùng cơ quan, bậc đàn anh về tuổi đời, ở đâu, vui buồn sướng khổ ra sao):

“Trong tình yêu nỗi cách xa – Như cơn gió tràn qua ánh lửa – Gió thổi bùng ngọn lửa to cháy đỏ- Hoặc dập vùi tia lửa nhỏ mong manh”. Nếu như ngọn lửa tình yêu bị dập vùi vì nỗi cách xa, dù rằng chuyện đời ấy có là. . . phổ quát ở đời chăng nữa thì cũng chỉ chứng minh một điều: Tình yêu thực tế quả nhiên “tự cổ chí kim” đời nào cũng thế, còn xa mới theo kịp tình. . . trong “ca dao em và tôi”. Trong ca dao thôi nhé! Em và tôi trong . . .nhạc trữ tình thôi nhé !

Hình ảnh người mẹ bồng con ra ngõ hái hoa chẳng có gì xa lạ, chẳng có chi ấn tượng tân kỳ nếu không muốn nói quen đến mòn con mắt. Thế nhưng trong cuộc sống thanh bình thường nhật “tâm an thân tự an”- khát vọng của người Việt trải nhiều đời giặc dã chiến tranh ở đất nước này, nên hình ảnh đó trở thành mỹ cảm và đậm đà thi tứ lắm!

Chữ “Hảo” là tốt là đẹp- một bên chữ “nữ”, một bên chữ “tử” cũng tượng hình, biểu ý người phụ nữ bồng con. Hình ảnh ấy chỉ làm hiển lộ hơn cái ý thơ, ý tưởng lạ đấy và quen đấy, thực đấy mà “siêu thực” cũng đấy: “Yêu em từ thuở lên ba”. Và những ai dù sống trong sinh cảnh đậm mầu thời hiện đại a- còng này, dù được “phủ sóng toàn phần” thời hậu hiện đại, mà trong tâm cảm vẫn chấp nhận sự thật tưởng không. . . thật, là duyên tình của người đời đẹp nhất, hình như vẫn mãi mãi là duyên tiền kiếp, duyên tiền định, thì người viết đoan chắc họ sẽ thấy câu ca dao tôi dẫn trong bài tạp cảm này là câu thơ tình tình nhất thơ. . . ..tình.

Có người họa hai câu thơ ấy bằng hai câu lục bát tù mù vu vơ . . . .xẩm chợ
Duyên duyên nợ nợ tình tình
Đây đây đó đó, mình mình ta ta . / .