Chuyên gia cũng “bối rối” trước khái niệm thể chế, đổi mới thể chế

Tác giả: Phong Vũ

KD: Chắc chắn là vậy. Bởi thể chế luôn gắn liền với Hiến pháp. Mà Hiến pháp lại vừa thông qua. Đã có sự biện bạch cho rằng, vẫn ngôn từ đó, nhưng sự vận dụng phải sát với thực tiễn, khiến mình mỉm cười.

Có quan chức ngụy biện rằng, nói Kinh tế Nhà nước chủ đạo không có nghĩa là chỉ có DNNN. Một sự đánh tráo khái niệm, lập lờ kiểu giả dối rất khó chịu. Nếu đã nói trong đó có cả kinh tế tư nhân, và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, thì tất cả cùng… chủ đạo kiểu gì nhể?

Nên nước Việt không phải kém phát triển, chậm phát triển mà khó phát triển, như lời Thiếu tướng Lê Văn Cương, là cực kỳ đúng. Ý thức hệ xơ cứng và già cỗi đã ngăn cản con người dám nhìn thẳng vào quy luật phát triển kinh tế- xã hội.

Vậy thì VN tham gia thế nào vào Hiệp định Đối tác Kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) kiểu gì đây?

 

Chuyên gia cũng “bối rối” trước khái niệm thể chế, đổi mới thể chế
Ảnh: Công Khanh

Nội dung phiên làm việc thứ hai của Diễn đàn Kinh tế mùa xuân 2014, đồng thời cũng là chủ đề của Diễn đàn “Động lực phát triển mới thể chế” nhưng cho đến cuối ngày làm việc thứ nhất, nhiều diễn giả vẫn bối rối trước khái niệm thể chế, đổi mới thể chế và đưa ra các giải pháp căn cơ cho đổi mới thể chế.

Bàn về đổi mới thể chế, TS Nguyễn Đình Cung – Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng cần phải trả lời được các câu hỏi thể chế là gì, nội hàm cải cách thể chế bao gồm cái gì, đột phá thể chế là gì, tại sao nó khó đến thế khi tất cả chúng ta đều đồng thuận phải làm?

Theo TS Cung, “điểm nghẽn” của thể chế đang nằm ở chỗ vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường hiện nay không còn phù hợp nhưng chúng ta lại rất ít bàn thảo đến đổi mới vai trò của Nhà nước và quan hệ giữa Nhà nước và thị trường vì vậy chưa có đổi mới thể chế toàn diện và hệ thống. 

TS Nguyễn Đình Cung cho rằng, cơ hội để thay đổi đang cận kề khi hàng loạt các điều Luật mới như Luật đầu tư công, Luật Ngân sách (sửa đổi) và đặc biệt là Luật đầu tư và quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đang được thảo luận và sẽ được Quốc hội sớm thông quan trong thời gian tới.

“Phải thay đổi vai trò, chức năng của chính phủ nói chung, vai trò chính phủ trung ương, chính quyền địa phương, vai trò của DNNN trong phát triển kinh tế-xã hội” – TS Nguyễn Đình Cung đề xuất những việc cần làm để cải cách thể chế. 

Ngoài ra, ông Cung cũng cho rằng cần phải thắt chặt và áp đặt kỷ luật ngân sách cứng đối với chính phủ và DNNN; bắt buộc họ phải đối mặt với sự khan hiếm của nguồn vốn đầu tư và phải lựa chọn dự án đầu tư có hiệu quả nhất trong số vốn có được; bắt chính phủ, tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm đối với hiệu quả vốn đầu tư; Quốc hội cũng cần phải mạnh mẽ hơn; sát sao hơn; nâng cao hiệu lực giám sát….

“Phải thiết lập một số chốt chặn và khóa “vòi” trong phạm vi ngân sách ngày càng khan hiếm” – TS Nguyễn Đình Cung nhận định.

Được TS Nguyễn Xuân Thắng – Viện trưởng Viện hàn lâm khoa học Việt Nam, đồng thời là chủ toạ phiên thảo luận mời phản biện lại ý kiến của TS Nguyễn Đình Cung, TS Trần Du Lịch tán thành khung pháp lý và các vấn đề trọng tâm mà TS Cung đưa ra, song ông đặt lại vấn đề vai trò của Nhà nước trong đổi mới thể chế. 

 

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung

“Nếu Nhà nước vẫn cạnh tranh thị trường, không thực hiện chức năng hỗ trợ thị trường thì không cải cách được” – TS Trần Du Lịch nhận định. 

Theo ông Lịch, cái gì tư nhân chưa làm được thì Nhà nước nên tiên phong nhưng khi xã hội và tư nhân đã làm được thì Nhà nước nên rút đi, điều này không làm nhà nước yếu đi. Để chứng minh điểm này, ông Lịch đưa thông tin 20 năm trước DNNN chiếm gần 50% GDP nhưng hiện nay chỉ còn gần 20%

Về các dự án luật đang và sắp được thông qua, TS Trần Du Lịch cho rằng không có luật mới mà chủ yếu là sửa luật cũ: “Xây mô hình mới mà hệ thống triết lý, pháp luật không rõ ràng nên nay sửa mai sửa”. 

Ông Lịch cho rằng, cải cách thể chế phải đặt trong tính hệ thống và đặc biệt nếu muốn đột phá thể chế thì phải cải cách cả hành chính công và tào chính công.

“Đầu tư đổi mới cải cách thể chế là đơn giản nhất, dễ nhất nhưng khó làm nhất” – TS Trần Du Lịch kết luận. 
Nói về thời điểm có thể đổi mới thể chế, TS Lưu Bích Hồ cho rằng phải chờ đến sau Đại hội Đảng 12. Tuy nhiên, phản bác lại ý kiến này, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Giàu cho rằng “đây là thời điểm chúng ta có điều kiện tham gia hoàn thiện thể chế tốt”. 
Bàn về giải pháp để có thể đổi mới, đột phá thể chế, TS Cấn Văn Lực dẫn ra nghiên cứu quốc tế khẳng định “chất lượng thể chế quan trọng hơn số lượng thể chế” và đối với đổi mới thể chế “ý chí chính trị là vô cùng quan trọng”. 
Ông Lực cũng cho rằng, mục tiêu trở thành nước công nghiệp phát triển vào năm 2020 của Việt Nam là bất khả thi bởi không thể đạt được cả ba tiêu chí. TS Lực chỉ ra rằng, điểm nghẽn thể chế chính là đang kìm hãm sự phát triển của doanh nghiệp tư nhân. 
Nhấn mạnh tầm quan trọng của công khai, minh bạch, TS Lực đề xuất nên thành lập Uỷ ban cải cách  và kiến nghị “Muốn cải cách phải có công nghệ, tài chính và phải cải cách thể nhân nghĩa là đổi mới về con người”. 
Tuy ghi nhận nhiều ý kiến của các diễn giả song đến cuối phiên thảo luận chiều nay, các ý kiến vẫn bối rối trước khái niệm thể chế, đổi mới thể chế và đặc biệt là chưa đưa ra được các giải pháp căn cơ cho đổi đổi mới, đột phá thể chế. 
Ngày mai 29.4, Diễn đàn tiếp tục thảo luận về nội dung đổi mới thể chế thêm một buổi sáng. Chủ toạ phiên thảo luận – TS Nguyễn Xuân Thắng hy vọng trong phiên thảo luận ngày mai sẽ nhận được các ý kiến tham luận, thảo luận từ phía những người làm chính sách để các nội dung của diễn đàn phong phú, đa chiều hơn. 
————