Trung Quốc của Mao Trạch Đông

Tác giả: Cay RadeMacher – Johannes Schneider(Phan Ba dịch)
.
KD: Xin lưu lại làm tư liệu và đọc để hiểu nhân vật vừa được đề cập nhiều, vừa vẫn là “bí ẩn” ở một phương diện nào đó.  Mình vẫn cảm ơn số phận, thời trẻ, ở Báo ND có rất nhiều điều kiện đọc một kho các tư liệu lịch sử, các nhân vật (không phổ biến). Cả thời trẻ chi học, đọc, cực kỳ bổ ích và thú vị.
.
Nhưng các bạn ở Tạp chí VHNA không biên tập, cứ để các con chữ dính nhau, phí cả một bài dịch công phu.
 Mao Trạch Đông ngồi thư thái trên chiếc ghế mây với hình nền là núi Lạc Sơn. Ảnh thethaovanhoa.vn

MAO TRCH ĐÔNG, người sau này trởthành nhàcách mạng, sinh ngày 26 tháng 12 năm 1893 trong ngôi làng Thiều Sơn hẻo lánh ởtỉnh HồNam giữa Trung Quốc. Đólàmột thếgiới còn nguyên thủy, giữa những ngọn đồi thoai thoải vànhững khu rừng rộng lớn trên núi, một thếgiới màtrong đócómột vài trăm gia đình nông dân trồng lúa, tràvàtre, đặt con trâu đi trước cái cày nhưtrước đấy hàng trăm năm.

Không có đường bộ, không có đường sông dẫn vào trong thung lũng, nơi có lợn rừng, báo và thỉnh thoảng cũng cả hổ đi ngang qua. Làng Thiều Sơn hẻo lánh tới mức tin vềcái chết của hoàng đế Quang Tự chỉ đến với người dân làng sau nhiều năm.

Cha của Mao, một cựu quân nhân của quân đội tỉnh, đãkhágiảlên nhờtrồng lúa vàngũcốc. Trong khi phần lớn các gia đình trong Thiều Sơn sống trong những ngôi nhàbằng đất sét vàmái rơm thìgia đình Mao sống trong một ngôi nhàsáu phòng với mái ngói. Người con trai Trạch Đông của họcòn cócảmột phòng riêng, một sựxa hoa khác thường cho con của một nhà nông

Tuy vậy, cảtrong gia đình này cũng không cónước máy –cho tới cuối đời, Mao vẫn thích kỳcọthân thểvới một cái khăn được làm ướt bằng hơi nước, hơn làtắm rửa với xàphòng, vàsúc miệng bằng tràthay vìdùng một cái bàn chải đánh răng.

Bên cạnh nhà, những cánh đồng ruộng bậc thang của gia đình cao dần lên. Mao, cũng nhưtất cảnhững đứa békhác trong làngg, phải phụgiúp làm việc ngay từlúc còn nhỏ: thường ông phải chăn trâu bòhay chăn vịt.

Lúc tám tuổi, ông đi học trường làng; tiền học màcha của ông ấy phải đóng nhiều bằng nửa năm lương của một người công nhân. Nhưng ông ấy vẫn trả–hẳn vìông ấy hy vọng rằng người con trai sau này sẽlo ghi chép sổsách cho ông ấy.

Người thầy chỉdạy cho Mao biết đọc vàbiết viết. Học trò, cũng nhưthần dân phái nam dưới triều nhàThanh, luôn luôn phải thắt tóc bím, trích dẫn các tác phẩm kinh điển của Khổng Tử: những tác phẩm đãcótừnhiều thếkỷ, của chính triết gia đấy hay của các học tròông ấy. Chúng nói vềsựsiêng năng, trung thực vàvềsựcải tiến liên tục tính chất cánhân, cũng nhưvềsựkính trọng cha mẹ.

Với 13 tuổi, Mao rời trường; theo ýcủa cha, ông cần phải làm việc trong trang trại vàsau này trởthành người buôn gạo.

Thếnhưng người con đãkhám ra một thếgiới riêng cho mình từlâu, thếgiới của sách vở. Hàng đêm, bên ánh đèn dầu, ông ấy đọc biên niên sử, những quyển tiểu thuyết kểvềnhững băng cướp, những cuộc nổi dậy vànhững chuyến đi hành hương. Ông lúc nào cũng che cửa sổlại, đểcho người cha không biết đến những lần đọc sách bímật đấy.

Mao căm ghét con người gia trưởng nóng tính đấy, người cho rằng đọc những quyển sách đóchỉlàphíthời gian màthôi vàthường xuyên đánh đập ông. Qua những lần va chạm, người con đang lớn lên nhanh chóng cóđược một trải nghiệm đặt dấu ấn lên ông: nếu đối xửkhúm núm, người cha chỉđánh đập ông càng nhiều hơn. Ngược lại, nếu nhưbướng bỉnh thìông lại cóthểnhận được nhượng bộbởi sựương ngạnh của mình. Khi người cha giàmắng nhiếc ông làlười biếng vàvôdụng trước mặt khách đến thăm, người thiếu niên đấy đãchạy đến một cái hồvàdọa sẽtựtử. Người cha nhượng bộvàhứa sẽkhông quát mắng ông nữa.

Thếnhưng người trưởng gia đình đấy ép buộc chàng trai 14 tuổi phải bước vào một cuộc hôn nhân đãđược hứa hẹn trước với một người chịhọxa, lớn hơn ông bốn tuổi, [La] Nhất Tú. Nhưng Mao chưa từng bao giờnhìn người chịhọnày, người đãdọn vào ởtrong gia đình (nhưng qua đời ba năm sau đó), nhưlàngười vợcủa mình –vàcólẽcuộc hôn nhân cũng không bao giờđược tiến hành trọn vẹn.

Ông ấy thích học hơn. Cómột quyển sách thu hút ông một cách đặc biệt: “Những lời cảnh báo vềmột kỷnguyên của sựthừa thãi”. Trong quyển sách đó, nhàcải cách người Trung Quốc Trịnh Quan Ứng thúc giục người dân của mình hãy thích ứng với thếgiới hiện đại với đường sắt, điện tín, thưviện vàquốc hội của nó, trước khi các chính phủngoại quốc bóc lột toàn Trung Quốc. Những quyển sách mỏng nhưquyển sách này đãgợi lên nhận thức chính trịcủa Mao vàkhơi dậy trong ông lòng tựhào dân tộc.

Với 16 tuổi, ông rời ngôi làng quêhương năm 1910 vàtựđăng kýđi học tại một trong những trường cải cách mới ởlàng cạnh bên, loại trường màthời gian vừa qua đãcóhơn 100 trong tỉnh: một cốgắng tuyệt vọng của triều đình đểthu ngắn khoảng cách tụt hậu của Trung Quốc so với Phương Tây.

Ởđấy, một thếgiới mới mởra cho Mao, ngay cảkhi ông ấy bịnhiều ngươi đồng học –phần lớn làcon trai của địa chủ–cười chênhưngười nhàquêvìtrang phục nông dân của ông. Ông chỉcómột bộquần áo duy nhất: một cái áo khoác bằng bông vải vàmột cái quần đãcũ.

Khác với những trường còn lại trong Trung Quốc, cótrong thời khóa biểu lànhững môn học nhưkhoa học tựnhiên, lịch sửthếgiới, tiếng Anh vàâm nhạc. Lần đầu tiên, Mao được nghe vềnhững nhân vật nhưGeorge Washington, Abraham Lincoln, Napoleon Bonaparte: những con người đãthành lập, thống nhất hay dẫn dắt quốc gia đến một tầm vóc to lớn.

Người cha chỉmiễn cưỡng trảtiền học cho người con trai sắp trưởng thành. Vàhẳn đãkhông nghĩrằng ông ấy sẽvĩnh viễn xa rời cái chật hẹp của một cuộc đời nhà nông.

Vì Mao không trởvềngôi làng quêhương nữa. Ông muốn được đi xa, vào tỉnh lỵTrường Sa cách đó50 kilômét, một thành phốlớn với 300.000 dân. Vìnghe rằng ởđấy cótrường học còn tốt hơn nữa, ông lên đường đi đến đấy năm 17 tuổi.

Một bức tường thành bằng những khối đámàu xám lâu đời hàng thếkỷbao bọc lấy Trường Sa. Dân quân đầu quấn khăn xanh canh gác những cánh cổng khổng lồ. Ngõhẻm giống nhưđường hầm dẫn qua mêcung của thành phố, đến hai ngôi đền thờKhổng Tửkhổng lồ, biệt thựcủa quan lại, những người sống sau các bức tường cao, vàkhu phốmua bán với các cửa hàng,

Trên đường đi không nhìn thấy ôtô, không nhìn thấy xe đạp, xe lôi, thay vào đấy người ta bắt gặp những người gánh nước, ăn xin vàcác chiếc kiệu của người giàu.

Đấy lànăm 1911, đêm trước của cuộc cách mạng Trung Quốc. Lực lượng đối kháng chống lại triều nhàThanh đang nổi dậy trong hầu hết các tỉnh của đất nước này, phe đối lập yêu cầu triệu tập một quốc hội cho quốc gia.

Mao chăm chútheo dõi các sựkiện qua nhiều tờnhật báo chính trị, những cái mới đây đãđược in ra. Qua đó, ông biết vềnhàđối lập cực đoan Tôn Dật Tiên, “Liên minh Cách mạng”của ông ấy –vàvềmột cuộc nổi dậy trong thành phốcảng Quảng Châu màcó72 người nổi dậy đãchết trong lúc đó.

Mao, cho đến thời điểm đấy làmột người trung thành với triều đình, người cho rằng nhàvua vàcác quan lại của vua lànhững người thông thái và chính trực, lúc đầu còn hy vọng rằng triều đình sẽtiếp tục tồn tại trong một chếđộquân chủlập hiến.

Thếnhưng chỉsau một vài tuần ởTrường Sa, ông ấy đãsuy nghĩcực đoan hơn: ông thảo một tuyên ngôn màtrong đóông yêu cầu hoàng đếthoái vịvàTôn Dật Tiên trởthành tổng thống Trung Quốc –vàdán nólên tường của ngôi trường ông đang theo học.

Nhưmột dấu hiệu của sựphản đối, Mao cắt bím tóc của mình đi. Một hành động màtheo truyền thống trong vương quốc của nhàThanh sẽphải chịu hình phạt tửhình. Khi một vài học sinh ngần ngừkhông chịu làm theo. Mao đãcầm lấy kéo vàdùng bạo lực giải phóng họkhỏi cái bím tóc.

Những người Trung Quốc trẻtuổi ởcác trường khác cũng dám làm điều ghêgớm đó–rõràng làhiện giờcác cơquan của hoàng đếđãthiếu uy quyền đểtruy xét việc làm phạm tội đấy.

Trong tháng 10 năm 1911, khi binh lính nổi dậy chống triểu đình trong thành phốVũXương cách đógần 300 kilômét vềphía Bắc, Mao cùng một vài người bạn quyết định đi đến đấy đểtrợgiúp cho những người làm cách mạng. Nhưng ông ấy không đi ngay. Vìnghe nói rằng trời hay mưa ởVũXương nên đầu tiên ông lên đường đi tìm giày không thấm nước –vàvìvậy màđãbỏlỡlần lật đổ.

Không có ông, cuộc cách mạng vẫn tiếp tục lan ra ngày càng rộng khắp vàcuối cùng vềđến Trường Sa. Mao tham gia lực lượng cách mạng, phục vụvài tháng nhưmột quân nhân, nhưng không bắn đến một phát súng duy nhất.

Sau lời tuyên bốthành lập nền cộng hòa vàtuyên bốthoái vịcủa hoàng đếtrẻcon PhổNghi trong tháng 2 năm 1912, con người 18 tuổi đấy tin rằng cuộc cách mạng đãthành công vàbây giờlàthời gian đểquay trởvềvới sách vở; thếnào đi nữa thìnhiều quân nhân cũng bịnhànước sa thải đểtiết kiệm tiền.

Bây giờ, vào mỗi buổi sáng, ông ấy đi đến thưviện thành phốcủa Trường Sa vànghiên cứu các tác phẩm của những nhàtưtưởng châu Âu, trong đólàcác tác phẩm của Adam Smith, lýthuyết gia đầu tiên của Chủnghĩa Tưbản, của Jean-Jacques Rousseau, người khai sáng, vàcủa Montesquieu, người đấu tranh cho tam quyền phân lập. Ởđây, lần đầu tiên Mao cũng nhìn thấy một tấm bản đồthếgiới.

Đólàmột thời gian đọc sách vôphương thỏa mãn cũng nhưchẳng theo kếhoạch nào: người đàn ông trẻtuổi đọc sách “nhưmột con trâu lẻn vào vườn rau vàngốn ngấu ăn tất cảnhững gìmọc ởđấy”, nhưông ấy sau này nhớlại. Ông chỉcho phép mình nghỉvào giờtrưa, đểăn hai chiếc bánh làm từgạo.

Với gần 20 tuổi, ông ấy vẫn còn chưa được đào tạo, không cónghềnghiệp, không cómục đích cho cuộc sống. Vìcha ông đe dọa không gửi tiền nữa nên Mao ghi danh học sưphạm năm 1913. Thêm năm năm học nữa bắt đầu.

Đólàmột thời kỳhỗn loạn, say sưa. Vìtrong khi nước Cộng hòa tan rã, ảnh hưởng của chính phủtrung ương ởBắc Kinh tan biến dần vàcác warlords chiếm lĩnh quyền lực –các tưlệnh độc lập, những người phần lớn đãtừng làchỉhuy quân đội trước đây –thìnhững tưtưởng mới bắt đầu đến với đất nước này.

Cùng với bạn đồng học, Mao đãthảo luận nhiều vềChủnghĩa Vôchính phủ, Chủnghĩa Dân tộc, cách mạng.

Và vềcon đường tương lai của Trung Quốc. Lần đầu tiên, ông nghe được từ“Chủnghĩa Cộng sản”, thếnhưng nókhông đểlại một ấn tượng gìđặc biệt. Còn phải qua nhiều năm nữa, cho tới khi ông quan tâm thật sựđến nó.

Nhiều điều làmới đối với ông, nhiều điều hỗn độn. Ông có, ông sẽnói nhưthếsau này vềthời gian đấy, “một hỗn hợp kỳlạ”trong đầu: ông tuy tin rằng Trung Quốc phải học tập ởPhương Tây, nhưng cũng muốn rằng nóđừng khước từtruyền thống của nótrong lúc đó. Ông làmột người cótưtưởng tựdo cởi mởvới cảthếgiới –nhưng đồng thời ông lại hâm mộnhững nhàcai trịđặc biệt tàn bạo trong lịch sửTrung Quốc.

Cuối cùng, một trong những người thầy đãđểýđến người con trai nhànông đấy, người phác thảo những lời bình luận vềtác phẩm của một triết gia đạo đức người Đức cũng nhưnhững bài thơđa cảm. Ông ấy cho rằng con người ham học từtỉnh lẻđấy làmột người cótài: “Gia đình nông dân thường lànơi xuất phát của những tài năng khác thường nên tôi khuyến khích anh ấy”, ông ấy viết. Và: “Tìm được một người thông minh vàchân thật nhưanh ấy không phải dễ”.

Mao tiếp nhận từngười nâng đỡmình thói quen huấn luyện không chỉtinh thần màcảthểxác nữa, thích nhất làtrần truồng hay chỉmặc ít quần áo trong lúc đó–một niềm say mêcho tới cuối đời.

Mỗi buổi sáng, ông ấy đi đến một cái giếng vàdội nước lạnh nhưbăng lên người. Trong những kỳnghỉ, ông đi dạo thật lâu với bạn bè, tắm nắng hay chạy bộtrong mưa, ngủngoài trời lúc cósương giá, bơi qua những con sông lạnh nhưbăng trong tháng 11.

Khi cuối cùng rồi Mao cũng nhận được bằng sưphạm với 24 tuổi, ông ấy vẫn chưa cókếhoạch nào cho tương lai cả. Ông không tìm được việc làm trong Trường Sa. Vìthếnên ông đi theo người thầy, người năm 1918 được triệu vềBắc Kinh đểnhận chức vụgiáo sưvà đãtạo cho ông một việc làm nhưngười phụviệc trong thưviện ởtrường đại học.

Qua đó, Mao đãđến tới trung tâm của lần khởi đầu ởTrung Quốc.

Nằm cách không xa các giảng đường làQuốc Hội mới, cơquan các bộcũng như“TửCấm Thành”màhoàng đếtrẻcon PhổNghi đãthoái vịvẫn còn sống ởsau những bức tường của nó, cóhàng trăm thái giám ởxung quanh. Trong năm cách mạng 1912, lãnh tụquân đội bảo thủViên ThếKhải đãtrởthành tổng thống Trung Quốc. Năm 1913, khi đảng dân tộc của Tôn Dật Tiên, Quốc Dân Đảng, thắng lớn trong các cuộc bầu cửtựdo đầu tiên, Viên cấm tổchức đóhoạt động, đẩy Tôn đi lưu vong vàgiải tán Quốc Hội. Năm 1916, Viên qua đời, người trước đócòn tuyên bốmình làhoàng đếcủa một triều đại mới. Tổng thống mới của Trung Quốc tập họp lại Quốc Hội đãđược bầu.

Tháng 6 năm 1917, một tướng lĩnh trung thành với hoàng đếlàm đảo chính vàlại đưa PhổNghi lên. Thếnhưng hai tuần sau đấy, các tướng lĩnh khác hành quân vềBắc Kinh vàchấm dứt chếđộquân chủvĩnh viễn. Nền cộng hòa được cứu thoát.

Nhưng kểtừlúc đấy, Trung Quốc chỉcómột chính phủtrung ương yếu ớt vàtham nhũng, các tưlệnh quân đội tiếm quyền ởnhiều vùng trong nước.

Ởcuối “TửCấm Thành”vềphía Nam, ở“Thiên An Môn”, cómột công viên màsinh viên thảo luận ởđấy vềtình trạng của đất nước.

Bắc Kinh làthành phốtriệu dân. Ôtôchạy trên những đại lộcótừnhiều thếkỷ, 20.000 xe kéo làm nghẽn đường phố, vàcócảnhững đoàn lạc đàđi buôn cũng đi xuyên qua thành phố.

Mao phấn khởi. “Bắc Kinh làmột cái nồi nung chảy hòa hợp tất cảmàởtrong đóngười ta chắc chắn sẽbịbiến đổi”, ông ấy viết sau khi đến. Ông thường hay đi lang thang qua các khu vườn của hoàng đế, những cái vừa được mởcửa cho người dân, vàxúc động vìvẻđẹp của chúng: “Trong các khu vườn, tôi nhìn mùa Xuân miền Bắc mới bắt đầu, nhìn thấy hoa mận trắng, trong khi băng trên hồBắc vẫn còn rắn. Tôi nhìn thấy những cánh đồng bịphủđầy tinh thểbăng nhưhàng chục nghìn cây mận đang nởhoa.”

Ông sống trong một khu phốtồi tàn ởphía Tây của Cấm Thành. Ông chia sẻmột căn hộ–vàgiường ngủ–cùng với bảy sinh viên khác. Họngủtrên một cái bục bằng gạch cóphủnỉ, cóthểsưởi ấm được. Vìthiếu tiền đểmua than nên những người đàn ông trẻtuổi nằm sát vào nhau: “Thường tôi phải báo trước với người ngủởhai bên mỗi khi tôi muốn trởmình”, Mao nhớlại sau này.

Trong thời gian ởBắc Kinh, ông thường xuyên đọc tờ“Tân Thanh Niên”, tạp chíhiện đại nhất của đất nước. Học giảcủa trường đại học viết ởtrong đấy vềThuyết Tương đối, Chủnghĩa Hòa bình, giải phóng phụnữvàcuộc Cách mạng Thánh Mười. Mao cũng công bốmột trong những bài viết đầu tiên của mình ởđấy: “Luyện tập thân thể”.

“Quốc gia của chúng ta thiếu sức mạnh”, ông viết. “Nếu thân thểcủa chúng ta không khỏe mạnh, chúng ta sẽrun rẩy trước những người lính của đối phương. Vậy thìlàm sao chúng ta cóthểđạt được những mục đích của chúng ta?”

Thếnhưng dùông cócốgắng kết bạn với các tác giảcủa tờ“Tân Thanh Niên”cho đến đâu đi chăng nữa –giới tríthức không hềđểýđến con người phụviệc trong thưviện đấy; một sựxúc phạm màhàng chục năm sau này ông vẫn còn nhớđến: “Đối với phần lớn bọn họ, tôi không phải làmột con người.”

Ông không hạnh phúc ởBắc Kinh. Cũng vìông đãyêu côcon gái xinh đẹp của người đỡđầu mình.

Dương Khai Tuệtrẻhơn ông tám tuổi, một người phụnữđẹp được giáo dục theo lối Phương Tây, nhạy cảm vàhùng biện, người được nhiều học tròcủa cha côhâm mộ. Khai Tuệkhước từcác tập tục cưới hỏi cổxưa, nhưng cónhững yêu cầu cao vềtình yêu: “Thàchẳng cógìkhi không toàn hảo”, làchâm ngôn của cô. Côlàm ngơtrước sựtheo đuổi của Mao, cólẽlàcôấy nghi ngờsựthật tình của ông ấy.

Mùa Xuân năm 1919, Mao thất vọng quay vềTrường Sa. Ởđấy, ông tìm được việc làm làthầy giáo dạy Sử–vàvìthếmàthêm một lần nữa lại bỏlỡmất một sựkiện lịch sử.

VÌ VÀO CHIỀUngày 4 tháng 5 năm 1919, 3000 sinh viên ởBắc Kinh đãđổvề“quảng trường Thiên An Môn”trước Cấm Thành. Đóhẳn làcuộc biểu tình lớn đầu tiên trong lịch sửTrung Quốc. Ngay trước đó, người trong thành phốvừa mới biết được vềmột quyết định của Hội nghịHòa bình Versailles: các thếlực chiến thắng của Đệnhất Thếchiến đãthỏa thuận không giao phần nguyên làtôgiới của Đức trên bán đảo Sơn Đông ởcạnh Hoàng Hải trởvềcho Trung Quốc. Triều đại hoàng đếcuối cùng đãphải cho Đức thuêdãy đất đónăm 1898.

Những người sinh viên tức giận: đólàphần thưởng cho việc Trung Quốc tuyên chiến với ĐếchếĐức năm 1917 hay sao? Tuy Bắc Kinh không gửi người lính nào sang các chiến trường châu Âu, nhưng thay vào đấy làgần 100.000 người làm công nhật, những người đãđi lấy xác chết, đào hầm hố, tháo đạn dược, xây trại lính vàbệnh viện. Ngược lại, Trung Quốc đãnhận được từđối thủcủa Đức trong chiến tranh, nước Nhật, khoản tiền cho vay tổng cộng là145 triệu Yen.

Bây giờ, khi chiến tranh đãchấm dứt, người Nhật đòi vùng đất mang tầm quan trọng vềchiến lược đóvềcho họ: nhưmột phần thưởng cho sựgiúp đỡtrong chiến tranh của họ, họmuốn đóng quân lính riêng của họởSơn Đông vàgiữlấy toàn bộthu nhập của một tuyến đường sắt sẽđược xây xuyên qua bán đảo.

Mãi đến Versailles, thành viên của phái đoàn Trung Quốc mới biết rằng người Anh, người Pháp vàngười Ýủng hộngười Nhật.

Còn gây sốc hơn nữa làphát giác, rằng ngay trước khi đình chiến, một chính phủTrung Quốc trước đây đãnhận hối lộđểbímật bảo đảm rằng lời yêu cầu đấy sẽđược chấp thuận. Vìhiệp định đấy cóhiệu lực vềmặt pháp lýnên cuối cùng rồi Hoa Kỳcũng đồng ý. Các thành viên của phái đoàn Trung Quốc bất lực vàvắng mặt trong lúc kýkết đểphản đối.

Căm phẫn vìsựphản bội của phe Đồng minh vàtức giận chính phủcủa chính mình, nhiều người xuống đường cảtrong các thành phốkhác. Sinh viên, công nhân vàthương gia kêu gọi tẩy chay hàng hóa Nhật.

ỞBắc Kinh, sốđông đãthông qua một bản tuyên ngôn do một lãnh tụsinh viên xướng lên: “Ngày hôm nay, chúng tôi thềvới tất cảđồng bào của chúng tôi hai lời thềtrang nghiêm: Lãnh thổTrung Quốc cóthểbịxâm chiến, nhưng không thểbịtừbỏ. Thứnhì: Dân nhân Trung Quốc cóthểbịthảm sát, nhưng không bao giờđầu hàng.”

Rồi những người biểu tình kéo đến nhàcủa một trong sốcác bộtrưởng tham nhũng vàbịcăm ghét, xông vào nhàvàphóng hỏa nó. Chính trịgia này bỏtrốn –nhưng trong lúc ấu đảvới cảnh sát đãcómột sinh viên bịthiệt mạng.

NGÀY THÁNG CỦA NHỮNG CUỘC PHẢN ĐỐI,ngày 4 tháng 5 năm 1919, đãtrởthành tên vàbiểu tượng của một phong trào nhanh chóng lan ra khắp nước. Bây giờ, đối với nhiều nhàtríthức Trung Quốc, các giátrịPhương Tây lại mang vẻđáng ngờ, họkêu gọi hãy quay trởlại với quốc gia của họ.

CảMao cũng chia sẻsựcăm phẫn của những người phản đối. Vàlần này thìông ấy không rút lui vào trong thếgiới của những quyển sách.

Ông thành lập một tờtuần báo, đểcung cấp thông tin cho người dân trong tỉnh quêhương của ông ấy vềnhững sựkiện ởBắc Kinh cách đóhơn 1300 kilômét vàtruyền cho họsựphấn khởi vềcuộc biến đổi chính trị–“phần đóng góp đểgiải phóng nhân loại”của ông ấy, nhưông gọi nóvềsau này.

Mao tin rằng chỉmột liên minh từnông dân, công nhân, sinh viên vàgiáo viên mới cóthểép buộc được một sựcải mới dân chủ. Ông từchối dùng bạo lực đểlật đổ, nhưngười Bolshevik ởNga đãtiến hành. Ông vẫn còn làmột người cótưtưởng tựdo vàvôchính phủ, nhưng không phải làmột người cộng sản.

2000 bản của sốphát hành đầu tiên được bán sạch trong một ngày. Tại sốsau đó, Mao cho in 5000 bản.

Chỉsau bốn số, thống đốc quân đội, người cầm quyền ởHồNam, đãcấm tờbáo.

Mao không tuân theo. Ông ấy cónhớlại những lần xung đột với cha ông ấy không? Ngay lập tức, ông bắt đầu làm biên tập viên cho một tạp chíphêphán khác. Nhưng tờtạp chínày cũng bịcấm chỉsau một sốdưới sựlãnh đạo của ông ấy. Từđấy, Mao công bốcác bài viết của mình trên tờnhật báo lớn nhất của Trường Sa.

Khi một người phụnữtrẻtuổi tựtửtrong chiếc kiệu đón dâu của mình, Mao đãviết một loạt bài chống lại hôn nhân cưỡng ép. Người con trai nông dân đấy, người màngày xưa cũng đãbịép buộc cưới vợ, bây giờyêu cầu rằng phụnữTrung Quốc phải được phép tựchọn lấy người bạn đời của mình.

Lần đầu tiên, Mao cũng chứng tỏtài khéo léo của một nhàhoạt động chính trị: trong tháng 12 năm 1919, ông tổchức một cuộc đình công chống nhàcầm quyền Trường Sa (tuy vậy, không phải những cuộc chống đối của ông ấy màlàsựkình địch với các tưlệnh khác cuối cùng đãkhiến cho vịtướng lĩnh đóphải bỏchạy). Một thống đốc mới nắm lấy quyền lực, người cùng với nhiều doanh nhân khágiảđấu tranh cho một tỉnh HồNam độc lập. VìTrung Quốc chìm trong hỗn loạn nên trong nhiều vùng đất ngày càng cónhiều nạn nhân của những nhàcai trịquân đội. Kểtừnăm 1913, chỉriêng trong HồNam đãcóhàng chục nghìn người chết qua các cuộc chiến của các viên tưlệnh.

Mao cũng ủng hộphong trào độc lập. Nhiều khảnăng hoàn toàn mới mởra cho ông trong Trường Sa: ông trởthành hiệu trưởng của một trường học, thành lập “Cộng đồng sách văn hóa”, cái tạo khảnăng cho con người tiếp cận với sách, luận thuyết vàbáo chí. Bây giờ, ông ấy cómột cuộc sống gần nhưtrung lưu. Thời gian này, Dương Khai Tuệcũng đãưng thuận ông. Sau khi thành hôn, họsống trong một ngôi nhàởngoại ôthành phố, chẳng bao lâu nữa, đứa con trai đầu của ba người con trai sẽđược sinh ra đời.

Trong thời gian này, lần đầu tiên Mao quan tâm thật sựđến Chủnghĩa Cộng sản. Cũng nhưnhiều tríthức khác, những người thuộc “Phong trào 4 tháng 5″, tính khiêm tốn vẻngoài của nước Cộng hòa Xôviết trẻtuổi đãgây ấn tượng cho ông: chính phủcách mạng dưới quyền của Lenin tuyên bốtừbỏcác vùng đất làtôđịa cũcủa Nga hoàng trong Trung Quốc.

Mao suy nghĩliệu cónên học tiếng Nga, cân nhắc xem códi cưsang nước Nga Xôviết, nghiên cứu “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”của Karl Marx vàFriedrich Engels vừa mới được dịch sang tiếng Trung –vàgặp Trần Độc TúởThượng Hải, một trong những người phát hành tờ“Thanh Niên Mới”, tríthức Mácxít quan trọng nhất của Trung Quốc.

Trần cóthời làtrưởng khoa ởĐại học Bắc Kinh. Ông làmột nhàđạo đức vàcải cách dễnổi giận. Sau những lần phản đối của ngày 4 tháng 5, ông bịbắt giam ba tháng vìđãyêu cầu toàn bộcác bộtrưởng theo Nhật phài từchức cũng nhưyêu cầu tựdo ngôn luận vàquyền được tụtập. Sau khi được trảtựdo, Trần vềThượng Hải, nơi ông ấy thành lập một nhóm đầu tiên của những người xãhội trong tháng 8 năm 1920. Bây giờông muốn thành lập một Đảng Cộng sản.

Ngược lại, Mao do dựvàhoài nghi. Ông cho rằng một cuộc Cách mạng theo gương mẫu Nga vẫn còn làviệc không thểđược trong Trung Quốc; Lenin –Mao tin một cách sai lầm nhưthế–đãcóthểdựa trên hàng triệu đảng viên. Con đường của những cải cách dân chủvẫn còn cótriển vọng nhiều hơn cho trung Quốc.

Nhưng rồi tinh thần khởi dậy chấm dứt trong HồNam: viên thống đốc không ủng hộphong trào độc lập nữa, vìcác nhàhoạt động, trong đócó Mao, yêu cầu “dân chủvàChủnghĩa Xãhội”.

Chẳng bao lâu sau đấy, viên thống đốc bịmột địch thủlật đổ. Kểtừlúc đấy, nắm quyền lực trong HồNam lại làmột tưlệnh độc tài, đàn áp giới đối lập vàlàm tiêu tan tất cảmọi hy vọng biến đổi.

Trong tháng 12 năm 1920, Mao viết trong một bức thưgửi cho một người bạn: “Trên nguyên tắc, tôi ủng hộýtưởng dùng phương cách hòa bình đểđạt đến hạnh phúc cho tất cả, nhưng tôi e rằng điều đấy không thểthực hiện được trong thực tế.”

Lịch sửđãchứng minh rằng không bao giờmàmột kẻchuyên quyền lại tựnguyện rút lui, ông ấy khẳng định. Mao cho rằng đãđến lúc phải đi một con đường mới. Ông viết cho bạn ông, ông “rất tán thành việc sửdụng môhình Nga đểcải cách Trung Quốc”.

Trong tháng 1 năm 1921, khi các thành viên hợp tác xãsách của ông biểu quyết vềđường hướng chính trị, Mao đãgiơtay mình lên cho Chủnghĩa Bolshevik.

Với 27 tuổi, một nhàcótưtưởng tựdo đãtrởthành một người Cộng sản –nhưng làmột tín đồphi chính thống, người không hiểu nhiều vềlýthuyết của Marx.

Đầu năm 1921, Trần Độc Túgửi cho ông bản thảo chương trình cho một đảng cộng sản Trung Quốc. CảMoscow cũng thúc giục thành lập một ĐCS.

“Quốc tếCộng sản”, thành lập năm 1919 vàdo những người Bolshevik chiếm thếáp đảo, cótrách nhiệm giúp các nhà cách mạng ởkhắp nơi trên thếgiới thành lập tổchức vàqua đólan truyền đi ngọn lửa của sựnổi dậy càng xa càng tốt –cũng làđểtạo đồng minh cho Liên bang Xôviết đang bịcôlập. Sứgiảcủa Quốc tếCộng sản đãđến gặp Trần ởThượng Hải vàthúc giục ông ấy phải nhanh lên.

Mao và các nhà hoạt động khác của hợp tác xãsách đãtạo ấn tượng cho Trần nhiều đến mức ông ấy đãđưa Trường Sa vào trong danh sách của các thành phốmàtrong đócác chi bộĐảng cần phải được thành lập. Mao đãtựchứng tỏmình có can đảm, nhiều năng lực vàkhéo ăn nói. Rõràng làngười con trai nhànông đấy đãkhiến cho giới tríthức ởBắc Kinh vàThượng Hải phải thích thú.

Tháng 6 năm 1921, một phái viên của Quốc tếCộng sản đến Thượng Hải, người Cộng sản HàLan Hendricus Sneevliet: một người cótác phong độc đoán vànhiều danh tính (trong chuyến đi bímật của ông ấy, ông tựgọi mình làlà“Maring”hay “Andresen”).

Sneevliet đãnhận 4000 bảng Anh từMoscow màlúc đến ông đãtiêu 2000 cho vợmình vàmất 600 vìmột ngân hàng phásản. Sốtiền 1400 bảng Anh còn lại làvốn liếng khởi đầu đểđốt lên ngọn lửa cách mạng trong Trung Quốc.

Các nhóm ởThượng Hải vàBắc Kinh đãchuẩn bịkếhoạch cho hội nghịthành lập đảng cộng sản. Sneevliet, cómột nhân viên của cơquan tình báo quân đội Xôviết đi cùng, phối hợp các hoạt động; giấy mời được gửi đi –một trong những tờđólàcho Mao ởTrường Sa.

Vào ngày 23 tháng 7 năm 1921, 13 đại biểu và cảhai phái viên kia gặp nhau lần đầu. Sneevliet chọn lớp học của một trường nữlàm nơi gặp gỡbímật, trường màđãđóng cửa vìnghỉhè. Người HàLan nắm quyền chỉhuy –khiến cho những người Trung Quốc rất tức giận, những người màbây giờbiết rằng mình phải báo cáo thường xuyên cho người của Moscow này.

Trung thành với các chỉthịcủa Quốc tếCộng sản, Sneevliet thúc giục những người Trung Quốc đầu tiên hãy liên minh với giới trung lưu đểtạo nên một cuộc cách mạng quốc gia. Nhưng đồng thời, những người đồng chínày cần phải xây dựng những nhóm công nhân đểsau này cóthểđánh bại được giai cấp tưsản.

Các đại biểu thảo luận một tuần dưới sựgiám sát của ông ấy vềđường lối vàtổchức đảng của họ. Vào ngày kếcuối, bất thình lình cómột người lạphárối cuộc họp vàgiảvờrằng mình đãvào nhầm cửa. Sneevliet nghi ngờvàgiải tán cuộc gặp gỡngay lập tức. Chẳng bao lâu sau đó, một nhóm cảnh sát đi xe đến vàlục soát tòa nhà–nhưng không cókết quả.

Nhóm người Trung Quốc quyết định gặp nhau trong ngày hôm sau đóởngoài thành phốvàkhông cóhai người nước ngoài: vìlo sợrằng sựhiện diện của họcóthểkhiến cho cơquan nhànước nghi ngờ. Vìthếmàhọđãđi đến HồUyên ương vàmướn một chiếc du thuyền.

Đầu tiên, Đảng Cộng sản chỉnên hoạt động trong bímật, giữkín danh sách thành viên của mình. Một ủy ban trung ương ởThượng Hải sẽgiám sát tài chính vàcông việc của Đảng; các đại biểu đãchọn Trần Độc Túlàm người đứng đầu tổchức –mặc dùông ấy không xuất hiện tại hội nghị–ông ấy làm việc cho thống đốc của Quảng Châu vàcólẽđãkhông thểbỏrơi chức vụcủa mình được.

Mao Trạch Đông trởvềTrường Sa với nhiệm vụthành lập một tổchức Đảng ởđó. Ông hào hứng đặt mình dưới quyền lực của ĐCS. Sau những năm tìm kiếm, cuối cùng ông cũng đãtìm thấy sứmệnh của mình. Ông xin thôi chức vụhiệu trưởng vàthành lập một “Đại học tựhọc”, một cơsởngụy trang đểkết nạp thành viên mới (ông ấy còn xin được tài trợtừchính quyền của tỉnh cho viện đào tạo này).

Lúc đầu, việc kết nạp diễn tiến chậm chạp. Mao phải thuyết phục vợông làDương Khai Tuệ, cảhai người em trai cũng nhưnhững người họhàng khác từlàng quêcủa ông gia nhập Đảng. Thếnhưng trong vòng một năm, ông đãcóthểtrình ra 30 thành viên mới theo nhưyêu cầu của Trung ương Đảng.

Cũng đến từThượng Hải làchỉthị, rằng Mao phải gây ảnh hưởng đến các công đoàn ởđịa phương. Nền công nghiệp Trung Quốc đãtăng trưởng nhanh trong các thập niên vừa qua. Công nhân trong các mỏthan, trong nhàmáy thép vànhà máy nấu chìcũng nhưthợxếp chữ, thợin, công nhân xây dựng, công nhân điều khiển máy vàcông nhân đường sắt đãtập hợp lại trong các hội liên hiệp của họtừlâu rồi.

Tháng 9 năm 1921, Mao đi sang An Nguyên ởbên cạnh, một vùng than đárộng lớn màởđấy công nhân mỏphải làm việc theo ca cho tới 15 tiếng đồng hồ. Ông thành lập những trường học ban đêm ởđó, vàtrong mùa Thu 1922, khi những người thợmỏởAn Nguyên đình công, Mao chỉhuy cuộc đình công từtrong hậu trường.

Với thành công: chủmỏphải tăng lương, áp dụng ngày làm việc tám giờvàtài trợcho các trường học ban đêm. Một chiến thắng cho Mao, vìnhiều thợmỏđãgia nhập Đảng.

Vào đầu năm kếtiếp theo sau đó, công nhân tuyến đường sắt VũHán –Bắc Kinh đình công vàthểtheo sựthúc giục của Đảng Cộng Sản đãthành lập một công đoàn. Thếnhưng lần này thìmột tưlệnh đãdùng bạo lực đểđập tan các cuộc phản kháng, có35 công nhân chết.

Thất bại này khiến cho Moscow càng tin rằng cánh tảcủa Trung Quốc còn quáyếu đểcóthểdẫn đầu một phong trào cách mạng ởtrong nước chống lại các tưlệnh vẫn còn thống trịởtrong nhiều vùng.

Ngay trong mùa Hè 1922, BộChính trị, nhóm chỉhuy cốt lõi của ĐCS Xôviết, qua phái viên Sneevliet đãthúc đẩy tiến đến một mặt trận thống nhất giữa Đảng Dân tộc Chủnghĩa của Tôn Dật Tiên, Quốc Dân Đảng, vànhững người Cộng sản.

Đảng viên ĐCS cần phải đồng loạt gia nhập đảng của Tôn Dật Tiên. Trần Độc Túphản đối, cảMao cũng chống lại liên minh không cân xứng đấy.

Thếnhưng ĐCS Trung Quốc với cho tới lúc đấy là195 đảng viên vẫn còn chưa đủmạnh đểtồn tại đơn độc (Quốc Dân Đảng có50.000 người). Vànóphụthuộc tài chính vào Quốc tếCộng sản.

Vì thếmànhững người đồng chíđấy chịu khuất phục vàgia nhập Quốc Dân Đảng nhưmột “khối nội bộ”, ĐCS vẫn tiếp tục tồn tại; cảMao cũng làđảng viên của Quốc Dân Đảng năm 1923.

Thêm vào đó, ông được bầu vào Ủy ban Trung ương, ủy ban lãnh đạo bao gồm chín người, cũng nhưđược bổnhiệm làm thưkýcủa ban thường vụcòn quan trọng hơn nữa, bao gồm năm cán bộđiều khiển công việc hàng ngày của Đảng.

Ý nghĩa của một mặt trận thống nhất tuy bịtranh cãi trong sốnhững người cộng sản –thếnào đi nữa thìnócũng có lợi cho Quốc Dân Đảng. Vìbây giờMoscow trợgiúp đối tác liên minh mới của ĐCS với tiền bạc vàvũkhí, những cái Tôn Dật Tiên đang hết sức cần cho lực lượng quân sựcủa ông ấy.

Đầu năm 1923, Quốc Dân Đảng thành công trong việc xây dựng một cơsởlớn ởgần thành phốQuảng Đông trong miền nam Trung Quốc. Với tiền từMoscow cũng nhưsựgiúp đỡcủa cốvấn Xôviết, Tôn Dật Tiên thành lập một học viện quân sựtrên một hòn đảo ởgiữa sông cách Quảng Đông tròn 15 kilômét: một lòđào tạo sỹquan cho lực lượng quân đội tương lai của “Quân đội Cách mạng Quốc gia”. Liên bang Xôviết cung cấp súng máy, đại bác vàmáy bay.

VÀO THỜI GIANnày, bất thình lình Mao chạy trốn khỏi trường chính trị. Trong tháng 12 năm 1924, ông đầu tiên vềTrường Sa vàsau đóvềlại làng Thiều Sơn quêcủa ông ấy. Gần một năm trời, ông không tham gia cuộc họp nào của ĐCS hay của QDĐ, dần dần mất tất cảcác chức vụtrong Đảng. Ông báo cho giới lãnh đạo biết rằng ông đãlàm việc quánhiều, bịtrầm cảm, mất ngủ, đau đầu, chóng mặt vàcao huyết áp. Cóthểlàông ấy hoài nghi vềliên minh với Quốc Dân Đảng trong thời gian này.

Thếnhưng mười tháng sau đó, trong tháng 19 năm 1925, ông trởvềvới chính trịvàđược bổnhiệm làm thưkýban tuyên truyền của QDĐởQuảng Đông; rõràng làông ấy đãchấp nhận mặt trận thống nhất giữa những người Cộng sản vànhững người Dân tộc Chủnghĩa.

Trong thời gian này, ông quan tâm ngày càng nhiều đến nông dân Trung Quốc: trong các chuyến đi qua nông thôn, niềm tin của ông ấy ngày càng tăng lên, rằng những người nghèo trong sốhọ(theo định nghĩa của Mao làtròn 70% của dân cưnông thôn) cóthểlàđộng lực cho cuộc cách mạng. Ông ghi lại những quan sát của mình trong các bản báo cáo vàqua đóthách thức cấp trên của ông. Vìnông dân cho tới lúc đấy hầu nhưkhông đóng một vai trònào trong suy nghĩcủa giới lãnh đạo ĐCS ởThượng Hải cả.

Năm 1926, Quân đội Cách mạng Dân tộc đãđủmạnh đểtấn công địch thủ–cũng nhờsựgiúp đỡcủa Xôviết. Đứng đầu quân đội làTưởng Giới Thạch, một quân nhân chuyên nghiệp cóquan hệvới giới tội phạm ởThượng Hải. Tưởng làngười chỉhuy học viện quân sựvàlà người kếnhiệm Tôn Dật Tiên khi người này qua đời năm 1925 vìung thưgan.

Tưởng 38 tuổi nguyên thuộc cánh tảcủa Quốc Dân Đảng, nhưng thời gian sau này đãtrởthành một địch thủkhông khoan nhượng của những người Cộng sản. Nhiều sỹquan trung thành với ông cũng hoàn toàn không cóthiện cảm với tưtưởng Marx. Nhưng Quân đội Cách mạng Dân tộc vẫn còn phải dựa vào sựgiúp đỡcủa Liên bang Xôviết.

Vào ngày 9 tháng 7, Tưởng cùng 75.000 người lính xuất phát từQuảng Đông đi lên phía Bắc. Ông muốn đẩy lùi các tưlệnh trong nhiều tỉnh, lật đổquyền lực trung ương yếu ớt ởBắc Kinh (từ1911 chính phủđãthay đổi 40 lần) vàtái thống nhất Trung Quốc. Đểhỗtrợcho “Chiến dịch phương Bắc”này, Mao cần phải huy động các chiến binh nông dân ởnông thôn.

Ngay trong tháng 7, quân lính của Tưởng Giới Thạch đãchiếm Trường Sa, trong mùa Thu, tỉnh HồNam quêcủa Mao được giải phóng. Đến cuối năm, Quân đội Cách mạng kiểm soát được bảy tỉnh với 170 triệu dân.

Trong tháng 1 năm 1927, Mao du hành qua vùng mới chiếm đóng. Trong một bản báo cáo gửi cho lãnh đạo ĐCS, ông hân hoan môtảviệc nông dân khắp nơi đãnổi dậy chống lại những người chủđất của họnhưthếnào vàtrảthùcho sựđàn áp vàbóc lột nhưthếnào. Họđặt những cái mũnhọn lên đầu những người bịhành hạđểhạnhục, trói họxua qua làng, hỏi cung hay còn đánh chết họnhưthếnào. Bất cứngười nào cómột mảnh đất đều cóthểtrởthành nạn nhân của những hành động thái quáđó.

Ông cũng đi qua vùng đất làquêhương của cha ôg, người đãqua đời trong thời gian vừa qua – là người cótrang trại, ông ấy hẳn sẽphải gánh chịu sựtức giận của những người bịđàn áp.

Nhưng bạo lực không làm cho Mao cảm thấy khóchịu, ông chào mừng nónhưmột hành động giải phóng.

Và ông xem thường các vụhãm hiếp những người con gái hay người vợ, các vụhành quyết công khai. “Khi một hay hai người bịđánh chết thìđấy không phải làviệc lớn”, ông nhận xét vắn tắt trong bản báo cáo của mình.

Và công việc làm làlời bào chữa cho sựkhủng bốđóđấy chứ? Bây giờ, cuối cùng Mao cũng tin rằng vận mệnh đất nước Trung Quốc nằm trong tay của người nghèo ởnông thôn chứkhông phải ởtrong tay của giới công nhân thành thị:

“Chỉít lâu nữa thôi, sẽcóhàng trăm triệu người nông dân nổi dậy trong khắp các tỉnh. Họsẽcuồng nhiệt vàkhông thểkìm chếđược giống nhưmột cơn bão. Người ta cónên đứng đầu họđểlãnh đạo họkhông? Người ta phải lêbước đi theo sau họđểphêbình họ? Hay người ta cần phải đứng ra ngăn cản họ, đểđấu tranh chống lại họ? Mỗi một người Trung Quốc đều cóquyền tựdo lựa chọn một trong ba con đường này, nhưng diễn tiến của các sựkiện sẽbắt buộc bạn phải nhanh chóng lựa chọn.”

Mao đãquyết định cho mình: ông muốn tịch thu toàn bộđất đai thuộc tưhữu vàchia mới lại. Thếnhưng giới lãnh đạo của ĐCS ởThượng Hải không chấp thuận chính sách cực đoan này –họvẫn không muốn dựa trên nông dân vàmuốn trước hết làkích động giới công nhân trong các thành phố.

Cảnhiều phần của Quốc Dân Đảng cũng bộc lộsựbực tức vềnhững hành động bạo lực thái quácủa các chiến binh nông dân được Mao khen ngợi. Vìthuộc trong giới những người ủng hộđảng dân tộc chủnghĩa đấy lànhiều địa chủ, doanh nhân, nhàtưbản công nghiệp vàchủngân hàng. Thêm vào đó, Tưởng Giới Thạch lo ngại rằng đảng của ông ấy cóthểbịthâm nhiễm bởi ĐCS nhỏhơn.

Sau khi thâu tóm Thượng Hải bằng quân đội của mình, viên tướng đấy đánh cúđầu tiên vào đồng minh không ưa thích: theo lệnh của ông, trong tháng 4 năm 1927 thành viên của một hội kín mang tính mafia cũng nhưquân lính của Quân đội Cách mạng đãgiết chết hơn 400 công nhân vàngười công đoàn bịnghi ngờcóthiện cảm với Cộng sản. Trên khắp nước, trong những tháng tiếp theo sau đó, khoảng chừng 34.000 người Cộng sản thật sựhay bịcho làCộng sản đãlànạn nhân của sựkhủng bốtừQuốc Dân Đảng vàcác lực lượng quân đội đồng minh.

Mặt trận thống nhất tan vỡ. Moscow đổlỗi cho Trần Độc Túvàtước quyền lực của người Tổng bíthưđầu tiên của Đảng Cộng sản. Theo chỉthịcủa Josef Stalin, từkhi Lenin qua đời làngười cónhiều quyền lực nhất trong Điện Kreml –bây giờĐCS cần phải tuyển mộmột lực lượng quân sựriêng.

CảMao cũng nhận ra rằng không cómột quân đội mạnh thìnhững người Cộng sản sẽkhông cókhảnăng chống cự: “Mỗi một người Cộng sản đều phải hiểu rõsựthật này: quyền lực chính trịđến từnhững nòng súng”, ông ấy viết.

Mao, người không cókinh nghiệm vềquân sự, thời gian vừa qua đãđược bầu làm ủy viên dựkhuyết của BộChính trịĐCS, cần phải tổchức một cuộc nổi dậy chống lại quân đội Quốc Dân Đảng trong tỉnh làquêhương của mình.

Với ba trung đoàn Cộng sản được trang bịkhông tốt, ông liều tấn công vào Trường Sa. Cuộc tấn công trởthành một thảm bại. Hơn phân nửa của 3000 chiến binh đãhy sinh hay đào ngũ.

MAO CHỈCÒNcách chạy trốn cùng với lực lượng của mình. Cuối tháng 9 năm 1927, ông dẫn sốngười của mình, trong đócónhiều người chỉđược trang bịbằng giáo hay gậy gộc, đi vềmiền Nam. Đích đến của ông ấy làvùng đất của quân cướp: vùng núi Tỉnh Cương Sơn, do các băng đảng cóvũkhíthống trị, nằm cạnh ranh giới của hai tỉnh vàlà nơi màquân đội thùđịch khótiếp cận.

Ông dùng súng đểhối lộhai đầu đảng vàsau đóđược phép rút lui vào trong vùng đất của giới giang hồ.

Chỉcóđường mòn dẫn lên dãy núi này. Các ngọn núi cao lên cho đến gần 1000 mét, rừng thông vàtre mọc trên các sườn núi đálởm chởm, lúc nào cũng cónhững làn sương mùdầy đặc phủkín. Thác nước chảy xuống vực sâu. Giữa các ngọn núi lànhững vùng cao nguyên nhỏmàngười dân sống ởđấy trong những ngôi nhànghèo nàn bằng gỗhay bằng bằng đá.

Phần lớn thời gian, Mao cùng với người của ông ấy đóng quân trong một thành phốnhỏởchân của dãy núi. Chỉkhi áp lực của quân đội Quốc Dân Đảng –bao vây vùng Tỉnh Cương Sơn –quálớn, ông ấy mới lui lên trên cao.

Trong trường hợp khẩn cấp, từđấy cónhững con đường đào thoát sang các tỉnh kếcận: đường mòn cóbụi rậm che phủ, dầy đến mức người đuổi theo hầu nhưkhông thểnào nhìn thấy được.

Mao, người vẫn còn ăn mặc nhưmột thầy giáo, bây giờlàmột lãnh tụdu kích chỉhuy một lực lượng vũtrang bao gồm những người lính rách rưới, công nhân vànông dân, những kẻlang thang vàquân cướp giật. Những đơn vịmàchẳng bao lâu sau đó“Hồng Quân”sẽthành hình từđấy.

Thiếu quân phục vày phục ấm cho mùa Đông, thuốc cho thương binh, thiếu tiền, vũkhívàđạn dược. Nhiều chiến binh kiệt quệ, mắc bệnh tiêu chảy hay sốt rét.

Người lãnh tụcủa họkhông hềngại ngùng khi biến những nhàcách mạng của ông ấy thành kẻcướp. Vàlực lượng của ông ấy chẳng bao lâu sau đócũng đãđủmạnh đểông cốtìm cách đặt hai tướng cướp đấy dưới quyền chỉhuy của ông. Một trong hai kẻtội phạm đấy trước sau gìthìcũng làđảng viên ĐCS, người kia cóthiện cảm với những người Cộng sản, nhưng vẫn còn dèdặt.

Nhưng sau khi chiến thắng được dân quân của một địa chủ, tướng cướp còn ngần ngừkia cũng đặt các chiến binh của mình dưới mệnh lệnh của Mao. Thêm vào đó, chỉhuy du kích quân cũng đềnghịgiảng dạy quân sựcho những kẻsống ngoài vòng pháp luật.

Mao thường cho người của mình tỏa ra các tỉnh lân cận đểcướp bóc. Họtấn công hay giết chết các địa chủ, tịch thu tài sản của họ. Họtống tiền các thương gia bằng cách đe dọa phóng hỏa đốt các cửa hàng của họ.

Mao đãbước qua một ngưỡng cửa nữa. Ông không chỉbào chữa cho sựkhủng bốmàcòn ra lệnh thực hiện nónữa.

Liên lạc với giới lãnh đạo Đảng trong lúc này đãbịcắt đứt. Thếnào đi nữa thìgiới đứng đầu của ĐCS cũng kinh hoàng về“tính cách tương tựnhưkẻcướp”của quân lính ông. Trong tháng 11 năm 1927, Mao bịkhai trừra khỏi BộChính Trị, cái màông vừa được bầu vào ba tháng trước đấy, nhưng vẫn còn làthành viên của Trung ương Đảng.

Nhà cách mạng giống nhưđãtừbỏcuộc đời trước đây của mình. Chẳng bao lâu sao đócũng không còn cóliên lạc cảvới Dương Khai Tuệnữa, người trong thời gian đóđãsinh cho ông đứa con trai thứba. Từtrên núi, Mao chỉviết cho vợmình một láthưduy nhất màtrong đóông than phiền vềmột vết thương ởchân.

Ông đãtìm thấy một người bạn đồng hành mới từlâu: người nữCộng sản 19 tuổi HạTửTrân, xuất thân từmột gia đình học giảvàđãbímật gia nhập ĐCS ngay từlúc 16 tuổi.

Những người Cộng sản đãtạm thời đãthất bại trong cuộc đấu tranh giành các thành phố. Theo một chỉthịcủa Stalin, các Hồng Quân cần phải chiếm giữnhững vủng đất nhỏởnông thôn, những cái màhọgọi là“Xôviết”, theo các hội đồng công nhân vàquân nhân dẫn đầu cuộc cách mạng trong nước Nga. Tháng 4 năm 1928, một tướng Cộng sản với hàng nghìn chiến binh đến được với Mao. Bây giờhọcùng nhau chỉhuy bốn trung đoàn với 8000 quân lính vàkiểm soát nửa triệu dân.

Tháng 12 năm 1928, Mao cảm thấy đủmạnh đểbắt đầu một cuộc cải cách ruộng đất trong vùng do ông chiếm đóng. Ông phân chia đất vềcho nông dân nghèo vàquân nhân vàcho giết chết địa chủ. Thếnhưng khi gặp phải sựđối kháng của những người nông dân giàu vànhững người cầm quyền ởđịa phương, ông tạm thời bãi bỏcác kếhoạch chia đất quá cực đoan của mình.

Trong lúc đấy, Tưởng Giới Thạch cùng với đồng minh của ông ấy đãchiếm được Bắc Kinh; tháng 10 năm 1928, ông tuyên bốthành lập chính phủriêng ởNam Kinh –một thành phốlớn cách Bắc Kinh 900 kilômét vềphía Nam được ông ấy tuyên bốlàthủđômới của Trung Quốc. Ngay sau đấy, ông cho 25.000 quân lính hành quân vềTỉnh Cương Sơn; giữa tháng 1 Mao phải rút chạy khỏi dãy núi. Với gần 3000 chiến binh, ông ấy trốn thoát vềphía Đông vào vùng ranh giới giữa hai tỉnh Phúc Kiến vàGiang Tây, nơi ông chiếm lấy một thành phốvàlấy đólàm cơsởhoạt động mới cho mình.

Trong thời gian này, thanh thếcủa ông trong giới lãnh đạo ĐCS đãđược cải thiện nhiều vìcác thành công vềquân sựcủa ông ấy. Giới lãnh đạo ĐCS hy vọng họcóthểsửdụng được đội quân của Mao đểtấn công các thành phốlớn hơn. Ngoài những việc khác, Mao phải tấn công Trường Sa, thành phốmàKhai Tuệvợông vẫn còn sống ởđấy với ba người con.

Cuộc bao vây Trường Sa –màtrong thời gian đóMao không cóliên lạc với Khai Tuệ–thất bại sau chỉvài tuần; người Cộng sản rút lui. Khi một tướng của Quốc Dân Đảng biết được rằng vợcủa người lãnh đạo du kích quân nổi tiếng sống trong Trường Sa, ông ấy cho người bắt Dương Khai Tuệvào ngày 24 tháng 10 năm 1930. Bàcóthểđược tựdo nếu nhưchịu công khai từbỏMao.

Vẫn còn yêu chồng, Khai Tuệtừchối.

Ba tuần sau đấy, bàbịtrói dẫn đi trên đường phốcủa Trường Sa vàbịbắn chết. Tướng Quốc Dân Đảng cho chặt đầu xác chết vàbêu đầu của Khai Tuệởmột cổng thành nhưmột chiến công. Các người con được bạn bèbímật mang vềThượng Hải đưa vào trong một trại trẻmồcôi.

Khi Mao, người lại rút lui vềtỉnh Giang Tây, hay tin vềcuộc hành quyết, ông đãtỏlòng thương tiếc. “Tôi cóchết đến một trăm lần thìcũng không thểnào bùđắp được”cho cái chết của Khai Tuệ, ông ấy viết trong một bức thư.

Vào thời gian này, Mao cuối cùng cũng đãbước qua ranh giới của bạo lực không khoan nhượng. Với tưcách làngười chỉhuy quân sự, trong mùa Xuân năm 1930 ông ra lệnh bắt đầu chia lại ruộng đất ởGiang Tây. Thếnhưng lãnh đạo Đảng ởđịa phương chống lại kếhoạch của ông ấy.

Điều đấy làđủđểkhiến cho họtrởthành những kẻthùtrong mắt ông. Ông quảquyết rằng Đảng Cộng sản ởGiang Tây đãbịđịa chủ, nông dân giàu cóvàngười của Quốc Dân Đảng thâm nhập. Họphải được thanh trừng và“Bolshevik hóa”.

Ảnh hưởng của ông đãđủđểlập một ủy ban đặc biệt ởGiang Tây. Mao cho xửtửnhững người chống ông nhưlànhững kẻ“phản cách mạng”, hàng trăm đảng viên bịkhai trừra khỏi Đảng.

Lần đầu tiên, ông ấy đãphábỏđiều cấm kỵ, giết chết đồng chí. Vàcho tới lúc đó, ông cũng đãđủvôlương tâm đểche đậy cuộc đấu tranh giành quyền lực này bằng những khái niệm của hệtưtưởng.

Con người cótưtưởng tựdo từHồNam đãđi qua một đoạn đường dài. Vào lúc đầu, ông từchối mọi hình thức bạo lực, rồi đối với ông, nóngày càng mang tính hợp pháp hơn trong cuộc đấu tranh chống lại những người đàn áp. Trong năm trước đó, ông còn ra chỉthịrằng sựkhủng bốchỉđược phép hướng đến những kẻthùgiai cấp. Nhưng bây giờ, ông luôn dịch chuyển mới ranh giới giữa bạn vàthù.

Và vì thếmànhững cuộc hành quyết do Mao ra lệnh chỉlàlần khởi đầu của một sựcuồng nhiệt tựhủy hoại, kéo dài nhiều tháng liền vàngày càng tăng lên, cái cũng lan sang cảHồng Quân: chẳng bao lâu sau đấy, mỗi một đại đội đều truy tìm những kẻphản bội trong hàng ngũcủa mình. Chỉtrong một tuần duy nhất, 2000 sỹquan vàquân lính của một đội quân tiền phương đãbịbắn chết, trong số4400 người bịcáo buộc cóliên quan đến những kẻphản cách mạng dưới áp lực của các cuộc hỏi cung.

Trong thành phốPhúc Điền, các ủy ban đãđiều tra bằng cách tra tấn ép buộc những người bịcho làphản cách mạng phải nhận tội: tay sai đắc lực đãtrói tay họlại, đánh họbằng gậy tre hay đốt cho họbịbỏng. Hay họdùng đinh đóng tay của những người phạm tội xuống bàn vàđẩy những mảnh tre nhọn vào dưới móng tay.

Không biết được con sốchính xác của các nạn nhân cuộc “thanh trừng”này, cólẽlàhàng chục nghìn người đãchết trong những tháng đó. Mao thúc đẩy người của ông tiến hành giết người vàđãnhiều lần bảo vệhọ–biết rõrằng ông hy sinh những người vôtội đểchiếm lấy quyền lực.

Cảgiới lãnh đạo Đảng cũng chấp thuận tra tấn vàgiết người.

Vềmột mặt hẳn làtừnỗi lo sợ“khủng bốtrắng”: vìtay sai của Tưởng Giới Thạch truy lùng người Cộng sản trong thành phố; dân quân của các tưlệnh đánh đuổi họra khỏi thôn quê, đốt cháy những làng màhọnghi làcóngười Cộng sản ởtrong đó. Vàquân đội Quốc Dân Đảng cốgắng bao vây Hồng Quân.

Trước bối cảnh đấy, nhiều cấp cao trong Đảng cho làlời quảquyết của Mao cũng đáng tin cậy, rằng những người cóthiện cảm với Quốc Dân Đảng đãthâm nhập vào trong Đảng.

Vềmặt khác, dưới ảnh hưởng của Quốc tếCộng sản, quan điểm của Stalin ngày càng thắng thếtrong ĐCS Trung Quốc, rằng bất kỳngười đồng chínào màhoài nghi mệnh lệnh của Đảng thìcũng phải được xem nhưlàkẻthù.

Vì thếmàcác cuộc thanh trừng cứtiếp tục diễn ra. Nhất làkhi mối đe dọa từquân đội của Tưởng Giới Thạch giữcho nỗi lo sợhoang tưởng luôn luôn hiện diện. Phải khéo léo lắm Mao mới cóthểluôn trốn thoát được những cuộc tấn công của Quốc Dân Đảng.

Mùa Thu 1931, thếlực áp đảo dường nhưtrởnên quámạnh. Nhưng rồi ngày 18 tháng 9 năm 1931, quân đội Nhật bất ngờtiến quân vào Mãn Châu, tỉnh giàu nguyên liệu ởmiền Bắc của Trung Quốc. Tưởng Giới Thạch rút các lực lượng của mình vềđểbảo vệvùng biên giới đó.

Những người Cộng sản được cứu thoát.

VÀO NGÀY 7 THÁNG 11 NĂM 1931– ngày kỷniệm Cách mạng tháng Mười –ĐCS Trung Quốc thành lập quốc gia riêng ởGiang Tây. 600 cán bộĐảng tập họp lại trong một gian sảnh đẹp được trang hoàng bằng biểu ngữởgiữa một khu rừng nhỏđầy cây long não lâu năm. Các đơn vịcủa Hồng Quân diễu binh, pháo hoa được đốt.

Mao long trọng tuyên bố: “Từbây giờtrởđi cóhai quốc gia hoàn toàn khác nhau trên lãnh thổTrung Quốc. Một quốc gia làcái được gọi làCộng hòa Trung Hoa, công cụcủa Chủnghĩa Đếquốc. Quốc gia khi làCộng hòa Xôviết Trung Hoa, quốc gia của sốđông công nhân, nông dân, quân nhân vàngười lao động bịbóc lột vàđàn áp.”

Xô viết Giang Tây bao gồm một vùng đất với gần sáu triệu người dân. Mao Trạch Đông được bổnhiệm làm sếp của chính phủquốc gia lâm thời.

Mười năm sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc được thành lập, người thầy giáo dạy Sửkín đáo đấy đãthăng tiến lên cao. Tuy ông vẫn còn đứng dưới giới lãnh đạo Đảng ởThượng Hải –thếnhưng trong Vương quốc Đỏcủa Giang Tây, lần đầu tiên những người dưới quyền đãxun xoe gọi ông khác đi: là“Mao Chủtịch”.

Ông sẽgiữdanh hiệu đấy cho đến khi qua đời.

Cuộc chạy trốn qua núi

1934 – 1935: “Vạn lýTrường chinh”

Cuộc tổng tấn công của những người Quốc Dân Đảng trong tháng 10 năm 1934 bắt buộc Hồng Quân phải bỏchạy. Một cuộc phiêu lưu vôđịnh kéo dài mười hai tháng trời bắt đầu màhàng chục ngàn người đãchết trong lúc đó. Những người sống sót sẽquyết định tương lai. Người dẫn đầu họ: Mao Trạch Đông.

Đây làlịch sửcủa một chuyến lưu lạc lập nên một huyền thoại. Một hành trình dài hơn 8000 km xuyên qua một vài vùng đi lại khókhăn nhất của Trái Đất: cuộc trốn chạy của 80.000 người Cộng sản trước những người truy nã họ, quân đội của Tưởng Giới Thạch.

Những người lính của Hồng Quân hành quân cảmột năm trời vàtrung bình chỉsau 200 kilômét mới nghỉmột ngày. Họđi bộtheo một hình vòng cung khổng lồxuyên qua Trung Quốc, qua 18 dãy núi, 24 con sông lớn, chiếm 62 thành phố, đáng 300 trận vàbước vào những vùng màkhông một quân đội Trung Quốc nào đặt chân đến đótừnhiều thếhệqua.

Những ai đương đầu với tất cảnhững nguy hiểm đó, người đấy bịhành hạbởi chứng vàng da, sốt, đói. Vàtrong mười người chỉcómột người đến được đích.

Những người sống sót sau này góp phần của họvào trong một thiên anh hùng ca màvẫn còn cóảnh hưởng cho đến ngày hôm nay: một truyện kểvềnhững người anh hùng vànhững kẻđêtiện, thảm họa vàchiến thắng, người thắng vàkẻthua –cảtrong hàng ngũcủa chính họ.

Chỉmột người trong sốhọsẽchiến thắng vào lúc cuối: Mao Trạch Đông.

Trong khi đấy thìvào lúc bắt đầu cuộc hành quân ông ấy làngười yếu nhất trong tất cảcác đối thủ.

VÀO NGÀY 18 THÁNG 10 NĂM 1934, KHI MAObước ra khỏi nhàcủa ông ấy trong thành phốVu Đô, gương mặt của ông ấy nhợt nhạt, cơthểgầy ốm. Trong những tháng trước đó, ông bịsốt rét, ông vẫn còn cảm nhận được căn bệnh đó.

Nhưng nếu bây giờkhông khởi hành thìông cónguy cơrơi vào tay kẻthùđáng sợnhất của ông ấy: Tưởng Giới Thạch. Thêm vào đó, ông sẽmất liên lạc với nhóm dẫn đầu đãra đi.

Từtre, dây thừng vàmột mảnh vải bạt, ông tựtạo cho mình một cái cáng, phòng trường hợp ngất xỉu dọc đường. Một trong những người cận vệsau này sẽnhớlại rằng Mao chỉmang theo hai tấm chăn, một khăn trải giường, một tấm vải dầu, một cái áo choàng, một cái ôđãhỏng vàmột bósách. Người vợđang mang thai, HạTửTrân, đãđi trước. Mao đểđứa con trai hai tuổi tên Tiêu lại cho người em trai.

Từnhiều ngày qua, các đơn vịcủa Hồng Quân đãkéo ngang qua thành phốnhỏnhàtrong Xôviết Giang Tây –vùng đất tròn 50.000 kilômét vuông ởmiền Đông Nam Trung Quốc do người Cộng sản thống trịtừ1929.

Nhưng không chỉcóquân nhân làđang trên đường đi: hơn 5000 phu khuân vác mang theo gạo, vũkhí, thiết bịkỹthuật vàthuốc men, hồsơlưu trữcủa Đảng, máy in vàmáy may. Thêm vào đólàhậu cảnh của nhàhát tuyên truyền, một máy chiếu X-quang đãđược tháo rời ra, một thưviện cũng nhưkho báu quốc gia: hàng tấn vàng vàbạc.

Nhân viên hành chính của Xôviết, cán bộ, nhân viên của Ngân hàng Nhànước –tất cảhọđãnhận chỉthịhãy sẵn sàng lên đường trong vòng vài ngày.

Vì giới lãnh đạo chắc chắn một điều: người Cộng sản sẽkhông thểnào giữđược vùng đất của mình lâu hơn nữa trước quân đội của Tưởng Giới Thạch.

Bây giờtất cảphải được tiến hành nhanh chóng. Nhiều người chỉcòn một vài ngày đểchuẩn bịcho cuộc hành trình.

Binh lính của Hồng Quân tụhọp lại trên bãi cỏcạnh bờcủa một con sông gần Vu Đô. Nhóm người của đội tuyên truyền hát những bài ca cách mạng, dép rơm nhưng cảgiày cũng được phân phát cho những người lính, quân phục vànón tre. Mỗi người nhận khẩu phần gạo cho hai tuần.

Nhà nước Xôviết, cái màMao 40 tuổi đãđấu tranh đểcónó, bịgiải tán. Ông nhìn lỗi lầm cho việc này ởba người đãhất ông ra khỏi quyền lực.

BA NĂM TRƯỚC ĐÓ,Mao, nguyên thủcủa nước Cộng hòa Xôviết Trung hoa vừa mới được thành lập, còn cóthểcảm nhận mình nhưlàngười cầm quyền độc nhất. Vìtrong một loạt các lãnh thổdo người Cộng sản kiểm soát ởnhiều miền đất Trung Quốc thìvùng do ông lãnh đạo trong tỉnh Giang Tây làvùng lớn nhất vàquan trọng nhất. Việc ông đứng dưới quyền của Trung ương Đảng ởThượng Hải hầu nhưkhông mang ýnghĩa gì: khi cómột mệnh lệnh nào đến màông không đồng ývới nóthìông cứphớt lờnócàng lâu càng tốt.

Cùng với thủlĩnh quân đội Chu Đức to khỏe của mình, Mao cóuy tín rất lớn trong giới nông dân và nắm chặt lấy vùng Giang Tây trong tay mình. Ông đãxây dựng nhànước Xôviết đó. Bằng khủng bố, bạo lực nhưng cũng cảbằng sức thu hút của mình, ông nắm giữlấy quốc gia Cộng sản nhỏbéđó.

Đội Hồng Quân của Mao Trạch Đông tiến hành một cuộc chiến tranh phòng thủkhông khoan nhượng chống lại quân đội Tưởng Giới Thạch. Vàthỉnh thoảng cũng chiến thắng: Mao dẫn dụquân lính của Tưởng Giới Thạch tiến sâu vào trong vùng Xôviết đểphục kích tiêu diệt họ.

Thếnhưng giới lãnh đạo Đảng ởThượng Hải đòi hỏi nhiều hơn nữa. Quân đội Cộng sản cuối cùng cũng phải tấn công các thành phốlớn, đểthúc đẩy cuộc cách mạng ởđó. Mao cốxoa dịu. Ông biết quân đội của mình yếu đến đâu. Chiến thuật của ông làchỉtấn công kẻđịch ởnơi cóthểgây tổn thương cho nó.

Nhưng chẳng bao lâu sau đó, ông phải đặt mình dưới một người đến Giang Tây vào cuối năm 1931: thành viên BộChính trịChu Ân Lai 33 tuổi.

Người con của một gia đình viên chức cóhọc làhình ảnh trái ngược lại của Mao: ông ấy đãsống ởParis vàBerlin, được cho là một người theo Chủnghĩa Thếgiới. Khiếu tổchức của ông ấy, vàtài không gây thùkết oán với bất cứngười nào, được đánh giácao trong ĐCS. Chính bản thân Chu lại tuân theo tất cảcác chỉthịhết sức nghiêm ngặt.

Khác với Mao, ông không bao giờbiểu lộtham vọng giật lấy quyền lực cao nhất. Ông ấy làngười thứnhìtoàn hảo –chỉlàông ấy chưa tìm thấy được người thứnhất của mình.

Chu ởtrong vùng Xôviết càng lâu thìlại càng cóthiện cảm với Mao vàchiến lược của ông ấy. Nhưng ông ấy quálàcán bộđểmàcông khai chống lại ýmuốn của giới lãnh đạo.

Trong một hội nghịvào tháng 10 năm 1932, giới này muốn bắt buộc người đứng đầu chính phủbướng bỉnh kia phải tuân lời. Đại diện của họkhiển trách Mao là“biếng nhác”, lúc nào cũng chờđợi kẻđịch tấn công. Thêm vào đó, họbuộc tội ông không tôn trọng Trung ương ởThượng Hải. Những người đồng chícũng phêbình Chu Ân Lai –người này đểcho Mao bịđẩy ra khỏi ban lãnh đạo quân đội của Cộng hòa Xôviết.

Tháng 1 năm 1932, toàn bộgiới lãnh đạo ĐCS chạy trốn vềGiang Tây: tổchức Đảng ởThượng Hải vàtrong các thành phốkhác sụp đổ, cán bộbịlộ, bịbắt, bịhành quyết.

Những người mới đến chẳng coi Mao, người tựxưng làlãnh tụcủa nông dân, ra gì. Ông vàngười bạn chiến đấu Chu Ân Lai của ông ấy, người ta cho rằng họđãchâm chọc nhưthế, chẳng khác gìnhững tên cướp được ca ngợi. Mao phải giao lại chức vụđứng đầu chính phủ, ông chỉcòn lại danh hiệu “Chủtịch Ủy ban Điều hành trung ương của Cộng hòa Xôviết Trung Hoa”–nhưng không còn cóquyền lực thật sựgắn liền với nónữa.

Bây giờ, bên cạnh Chu Ân Lai, thống trịtrong Thụy Kim, thủđôcủa Cộng hòa Xôviết, làbíthưĐảng Bác Cổ.

Bác Cổ, một con người trẻ26 tuổi, hơi vụng về, làhọc tròStalin gương mẫu. Ông cóchức vụđấy lànhờvào sựtận tâm với Quốc tếCộng sản –tổchức do Liên bang Xôviết chiếm thếthống trị, cái cónhiệm vụđiều khiển các đảng Cộng sản trong các nước khác.

Cũng nhưnhiều cán bộTrung Quốc, ông ấy đãhọc ởMoscow; ông ấy biết các học thuyết của Marx và Lenin, nhưng ông hầu nhưchẳng hiểu gìvềchiến lược quân sựcả.

Vì thếmàBác Cổtin vào một cốvấn quân sựdo Quốc tếCộng sản gửi đến, người Cộng sản Đức Otto Braun 34 tuổi, người màông ấy trên thực tếđãđưa lên làm chỉhuy Hồng Quân –bên cạnh Chu Ân Lai.

Với chiều cao 1,80 mét, Braun hầu nhưcao hơn tất cảmọi người ởGiang Tây. Mặc dùông cóthanh thếrất lớn do làngười của Moscow gửi sang, nhưng con người quêởThượng Bayern làmột người ngoài cuộc: ông không nói được một từcủa thổngữtiếng Trung địa phương, sống trong một căn nhàcôlập giữa những cánh đồng lúa.

Ông dựa trên những chiến dịch hành quân cổđiển nhưđãhọc được tại Học viện Quân sựởMoscow, với những hoạt động được điều phối chặt chẽvàkỷluật tuyệt đối của từng người một. Thếnhưng trong mùa Xuân 1934, Hồng Quân dưới sựlãnh đạo của Bác CổvàBraun đãchịu nhiều chiến bại đau đớn vàmất những vùng đất rộng lớn.

Nhiều người –trước hết làMao –đãnhanh chóng tìm thấy kẻcólỗi cho thảm họa đấy: người Đức kiêu căng đấy, không cókhảnăng thích hợp với các tình thếởđịa phương.

Thật sựthìcác tổn thất đóbắt nguồn từmột chiến lược mới của Tưởng Giới Thạch: thay vìtiếp tục trực tiếp tấn công lãnh thổXôviết, ông siết vòng vây ngày một chặt lại. Chúng hình thành từhàng nghìn lôcốt nhỏbằng bêtông với tường dầy cho tới sáu mét màtrong đómột phần cóđủchỗẩn nấp cho cảmột tiểu đoàn.

Trước kia, Hồng Quân cóthểdẫn dụnhững người tấn công vào các nơi đãphục kích sẵn. Thếnhưng bây giờmặt trận cứnhích dần lên màkhông chận lại được. Quân đội Tưởng yểm trợnhững cuộc tiến công của họbằng hỏa lực pháo bin từtrong các lôcốt, vàhọrút lui ngay lập tức vào trong sựbảo vệcủa chúng khi Hồng Quân tấn công.

Trong mùa hè năm 1934, Xôviết Giang Tây đãteo lại còn khoảng phân nửa của vùng đất ban đầu. Chu Ân Lai, Bác CổvàOtto Braun bây giờkhông còn nhìn thấy giải pháp nào khác hơn làtháo chạy. Cólẽba người này đưa ra quyết định một mình. Mao chỉđược báo cho biết. Toàn thểbộmáy phải đi theo, cái cần thiết đểnhanh chóng xây dựng một nhànước ởnơi khác: hành chính, ngân hàng nhànước kểcảmáy in tiền, báo Đảng, cơxưởng vànhàmáy sản xuất đạn –tất cảcác thiết bịkhông dễdàng thay thếđược.

Tất cảđều diễn ra trong vòng bímật nghiêm ngặt; mỗi một người chỉbiết những gìchính mình cần phải làm.

Những ai không nhất thiết được cần đến đều phải ởlại: trẻcon, hầu hết phụnữ, người già, cán bộlàng vàkhoảng 20.000 người bịthương. Cũng nhưtròn 10.000 người lính cónhiệm vụđóng giảsựhiện diện của một đạo quân ởmặt trận. Tất cảhọđều bịphómặc cho sựtrảthùcủa Quốc Dân Đảng.

80.000 người kia phải phávỡcác vòng vây vàthành lập một căn cứmới ởđâu đó–cóthểlàcùng với các đạo quân Cộng sản khác cũng đãtháo chạy khỏi các căn cứcủa họ.

Một kếhoạch điên rồ. Vìđoàn người kéo dài ra đến tròn 30 kilômét. Nhiều người phu phải khuân vác quánặng, những người mang vác nặng nhất hầu nhưkhông thểđi hơn 20 kilômét trong một ngày.

Khi cuối cùng rồi Mao cũng lên đường vào ngày 18 tháng 10 thìnhóm tiên phong đãđi trước từnhiều ngày. Trong ánh hoàng hôn, ông đến một được một trong năm chiếc cầu phao màcông binh đãxây dựng một phần từtre vàcánh cửa. Ông vượt con sông đang lặng lẽchảy đi. Vàchờcho đến giờcủa mình.

Vào lúc đầu, Hồng Quân chỉhành quân vềđêm, khi họkhông bịmáy bay ném bom, trong ánh sáng của những cây đuốc, lên núi, xuống núi, xuyên qua rừng rậm. Họphải vượt qua bốn vòng vây công sựcủa Quốc Dân Đảng. Trong những ngày đầu tiên, không códấu hiệu nào cho thấy Tưởng đãphát hiện ra cuộc tháo chạy của họ.

Vì vào lúc ban đầu những người đang hành quân không gặp nhiều kháng cự: lãnh đạo của họđãchọn một vùng không cóquân đội của chính phủtrung ương đóng ởđó, màhầu nhưchỉcóquân lính của các thống đốc tỉnh –những viên tưlệnh hoạt động phần lớn làđộc lập, thích đểcho những người Cộng sản kéo qua càng nhanh càng tốt hơn làủng hộTưởng Giới Thạch. Vìai kìm giữHồng Quân ởtrên lãnh thổcủa mình thìlại cung cấp lýdo cho Quốc Dân Đảng gửi quân đội của họvào tỉnh đấy.

Nhưng tính nhẫn nại của các warlord này có giới hạn: trong lúc vượt qua vòng vây thứnhì, cómột người tấn công hậu quân của Hồng Quân. Chậm nhất làbây giờthìnhiều người lính hoảng sợ, những người mới đây bịnhững người Cộng sản ép buộc phải phục vụtrong quân đội vàvẫn còn chưa biết được mục đích của mình. Ngày càng cónhiều người biến mất vào trong bụi rậm.

Thếnhưng ai trởvềGiang Tây làrơi vào trong địa ngục. Vìchỉvài tuần sau khi Hồng Quân rút đi, chiến binh của Quốc Dân Đảng đãtràn vào vùng Xô viết. Ai rơi vào tay họđều bịgiết chết, thường làbịtra tấn trước đó. Người Quốc Dân Đảng phóng hỏa đốt trụi nhiều làng đểhun khói các du kích quân đang ẩn nấp, “những kẻcộng tác với địch”cónguy hiểm bịcưỡng bức lao động một cách dãman, phụnữbịhãm hiếp. Trong sốnhững Hồng Quân bịbỏlại chỉcómột vài trăm người làsống sót.

Khi Tưởng phát hiện ra rằng lực lượng chính của ĐCS đãrời vùng đấy, ông cho quân đội đuổi theo.

Vào cuối tháng 11, Hồng Quân đến được sông Tương. Mặc dùquân địch đãvào vịtríchiến đấu, công binh vẫn xây được cầu phao tại nhiều nơi.

Khi địch thủtấn công, người ta đãphải trảgiáđắt cho việc giới lãnh đạo ĐCS cương quyết gói ghém cảmột nhànước trong những thùng hàng: các đơn vịthiện chiến nhất phải bảo vệnơi vượt sông chống lại những cuộc công kích bốn ngày liền, cho tới khi đoàn vận tãi chậm chạp đấy cùng với giới lãnh đạo cuối cùng cũng đến tới bờsông.

Nhưng hỗn loạn đãxảy ra ởđấy sau những cuộc tấn công: súng lớn, máy móc vàthiết bịmàngười ta đãcực nhọc mang theo bịquẳng lại hay rơi xuống nước. Nhiều ngàn người chết.

Qua đó, người Cộng sản đãmất hơn phân nửa chiến binh của họchỉsau sáu tuần kểtừlúc lên đường. Cộng thêm vào sốnhững người đãhy sinh ởsông Tương lànạn nhân của các trận đánh dọc đường, những người bịthương (chỉsĩquan cao cấp mới được cáng theo), những người kiệt sức rơi lại sau, những người lạc đường, mất liên lạc. Vànhững người đào ngũ–hẳn làhơn 10.000 người lính cũng nhưhầu hết 5000 phu khuân vác đãbỏtrốn.

Tổng cộng, Hồng Quân đãthu nhỏlại còn khoảng 40.000 người.

Thêm vào đó, đường đi vềphía Bắc đãbịkhóa lại, vìTưởng Giới Thạch vàngười cầm quyền của tỉnh HồNam đang chờởđấy với 100.000 người lính. Hy vọng hợp nhất với một đạo quân Cộng sản thứnhìbây giờlàđiều không thể.

Tinh thần của quân lính buồn chán ảm đạm. Cảgiới lãnh đạo cũng chán nản: theo một tường thuật, Bác Cổthường đùa nghịch với khẩu súng lục của mình, dínóvào đầu vàrồi giảvờbóp cò. VàOtto Braun bịcho rằng đãđánh mất tính chuyên quyền của ông ấy.

Và tuy vậy: Hồng Quân đãđạt được mục đích đầu tiên của họvàđãthoát được vòng vây. Nhưng bây giờphải làm gì?

Trong khoảng khắc của sựmất phương hướng này, Mao nhìn thấy thời cơcủa mình đãđến. Trong cuộc hành trình cho tới lúc này, ông đi qua đoàn quân, nghe ngóng đây đómột ít, nói chuyện với người này vàngười khác. Ông tạo liên kết mới vàđãlôi kéo hai thành viên của giới lãnh đạo Đảng cũng nhưnhiều chỉhuy vàbíthưcấp cao vềphía mình, những người màông quen biết từthời còn cùng nhau đánh du kích.

Bây giờ, trong các hội nghịcủa giới lãnh đạo Đảng vàquân đội, ông không còn nhẫn nhịn nữa. Khi Bác CổvàOtto Braun đềnghịcứchờcho tới khi tìm được một lối thoát vềphía Bắc thìông lại đềnghịthay vìvậy tiếp tục đi vềhướng Tây, vào tỉnh QuýChâu. Người ta cho rằng quân đội của viên tưlệnh ởđấy chỉlàmột nhóm vôkỷluật của những người nghiện thuốc phiện, vìthếmàchắc làsẽkhông cókháng cự.

Và thật sự: cảChu Ân Lai cũng tán đồng ýkiến của Mao. Điều này đãmang lại quyết định. Sau hai năm bịkhinh thường, lần đầu tiên Mao lại cùng bàn thảo tại một câu hỏi mang tính quyết định.

Nhưng cuộc thanh toán vẫn còn ởphía trước.

NHƯMAO ĐỀNGHỊ,Hồng Quân đi qua QuýChâu trong những tuần cuối cùng của năm 1934. Trong mỗi một thịtrấn, các nhóm tuyên truyền tỏa ra, dán áp phích lên hàng rào, vẽkhẩu hiệu cóchữto lên tường: “ChỉChủnghĩa Cộng sản mới cóthểcứu thoát được Trung Quốc”và“Đảđảo Tưởng Giới Thạch”. Cán bộhỏi tìm nông dân giàu cóvànhững người buôn thuốc phiện, rồi nhân danh Cách mạng tịch thu toàn bộtài sản của họ.

Đầu tháng 1 năm 1935, Hồng Quân chiếm Tuân Nghĩa màkhông cần phải chiến đấu, nơi ngựtrịcủa người đang cầm quyền tại địa phương trong miền Bắc của QuýChâu, thêm vào đólànhiều thành phốlân cận. Ởđây còn cónhàvới đèn điện nữa.

Giới lãnh đạo tuyên bốsẽthành lập một căn cứCộng sản mới ởđây. Ngay lập tức các cán bộbắt đầu làm việc, tổchức các cuộc mít tinh, khuyến dụngười tình nguyện, thành lập các ủy ban cách mạng.

Hồng Quân chọn tòa nhàđẹp nhất thành phốđểlàm trụsởchính của họ: ngôi biệt thựcủa một thương gia giàu có. Ởđấy, giới lãnh đạo Đảng vàquân đội đãhọp lại vào tối ngày 15 tháng 1 năm 1935.

20 người đàn ông ngồi trên những chiếc ghếmây quanh một cái bàn gỗnặng nềtrong ánh sáng của một cây đèn dầu, được sưởi ấm bởi một cái lònhỏbằng sắt.

Các sựkiện vừa qua cần phải được thảo luận: các hoạt động thất bại chống cuộc bao vây của Tưởng Giới Thạch, nhiệm vụcủa vùng Giang Tây –vàcảthảm họa ởsông Tương.

Mao đãtổchức cuộc hội nghịnhờsựgiúp đỡcủa những người đồng minh thân cận nhất của ông ấy vàđãchuẩn bịtất cảđểnódiễn ra theo ýcủa ông.

Bác Cổlàngười đầu tiên phát biểu vàlýgiải chiến bại ởGiang Tây với quân đội chiếm ưu thếcủa Tưởng Giới Thạch cũng nhưvới các công sự. Liệu cảgiới lãnh đạo ĐCS cũng thất bại hay không, ông ấy không nói vềviệc đó.

Kếtiếp theo, Chu Ân Lai cất tiếng nói. Vềnguyên tắc ông đồng ývới Bác Cổ, nhưng rồi lại nêu ra các sai lầm chiến thuật của năm vừa rồi –những cái tất nhiên làông cũng đều cùng chịu trách nhiệm cho tất cả. Chu cóthểtựphêbình mình nhưthế. Vìông đãthỏa thuận từlâu với Mao vànhững người liên kết với ông ấy rằng cần phải quy lỗi chính vềcho ai: Otto Braun vàBác Cổ.

Chính Mao đảm nhận điều đấy: cảhai người đều đãkhông tuân theo các quy tắc tiến hành chiến tranh cơđộng màlại chọn một chiến thuật phòng ngựsai lầm dẫn đến mất vùng đất Xôviết. Mao nói càng lâu, một người phiên dịch sau này sẽnhớlại, thìBraun hút càng nhiều thuốc lá, người ngồi ởcạnh bàn nhưmột bịcáo –nhưng ông ấy không bao giờmất sựtựchủ.

Đa sốngười tham dựđồng quan điểm với Mao. Ông được nhận vào trong giới lãnh đạo Đảng cao nhất vàđược bổnhiệm làm trợtácho Chu, người chịu trách nhiệm cao nhất vềmặt quân sự.

Bộba Chu, Bác vàBraun thếlàbịphávỡ, Mao thăng tiến trong hệthống cấp bậc của Đảng vàlại tham gia lãnh đạo vềmặt quân sự. Braun vàBác tiếp tục đi cho tới hết cuộc hành trình –nhưng chấp nhận bịđẩy lùi ra sau.

Đối với Mao, việc ông bịtước quyền lực cảmột thời gian dài bây giờlại trởthành ưu thếcủa ông ấy: ông cóthểbác bỏtất cảmọi lỗi lầm vềphía mình.

Hội nghịvẫn còn diễn ra khi nhận được báo cáo cóquân đội đang tiến đến: 100.000 quân lính của Tưởng Giới Thạch. Vào ngày 20 tháng 1 Hồng Quân rời thành phố.

Những người Cộng sản bây giờcách xa mục đích của họhơn bao giờhết: ýtưởng xây dựng một căn cứtạm thời trong Tuân Nghĩa, cólẽlàcòn cảmột Xôviết mới nữa, đãtrởthành ảo tưởng. Đồng thời, từTrùng Khánh chỉcách đó200 kilômét vềphía Bắc, Tưởng Giới Thạch huy động ngày càng nhiều lực lượng đểchận đường đi của họ. ỞGiang Tây vàởsông Tương, ông đãkhông thểtiêu diệt được Hồng Quân, ông muốn nắm bắt lấy cơhội kếtiếp –ởđây trong QuýChâu –bằng mọi giá.

Giới lãnh đạo Đảng bây giờdựđịnh vượt qua con sông lớn của Trung Quốc, Trường Giang, chảy xuyên qua đất nước này từTây sang Đông. Cho tới nay, họdi chuyển ởphía Nam của con sông hướng vềnguồn –thếnhưng họbiết rằng cómột đạo quân cộng sản đang ởđâu đấy trên phía Bắc, trong tỉnh TứXuyên, đạo quân màđãchạy trốn khỏi vùng Xôviết của họtừnăm 1932.

Trên thực tế, Mao đãnắm lấy quyền chỉhuy, Chu đểcho ông ấy làm. Quân đội bây giờhành quân thành từng đơn vịnhỏ, tách rời khỏi nhau.

Mao cho rằng các trung đoàn đang truy đuổi theo ông làkhông mạnh lắm. Theo lệnh của ông, một phần lực lượng quay trởlại vàtấn công. Mãi đến lúc đấy, người lãnh đạo quân đội mới nhận ra rằng ông ấy đãgặp phải một con sốlớn những người lính được huấn luyện tốt vàcókỷluật. Trận đánh kéo dài một ngày liền, trước khi Mao bỏchạy.

Đólà trận đánh đầu tiên của ông ấy kểtừkhi lấy lại được quyền chỉhuy, vànóchấm dứt với hàng nghìn người chết. Kếhoạch vừa mới được đưa ra, vượt Trường Giang, lại bịhủy bỏ.

Nhưng ngay sau đó, người Cộng sản đấy đãđạt được một chiến thắng –vàquyền lực chỉhuy của ông ấy tiếp tục được củng cố. Suốt hai tháng trời, Hồng Quân đi theo một vũđiệu điên rồ: Mao gửi họđi trên những đường chữchi, đường tròn vàđường cong vòng vèo qua QuýChâu vàtỉnh Vân Nam giáp ranh ởphía Tây.

Đólàmột điển hình cho chiến thuật quân sựcủa ông ấy, cái dựa trên việc đánh lừa vàlàm cho đối phương bối rối, dấu kín các ýđịnh của mình trước quân địch vàthao túng nó. Suốt đời mình, ông ấy sẽtựhào khoe khoang thành tích này. Nhưng đối với những người màông ấy đẩy qua lại trên sân chơi của ông ấy thìđólàmột cơn ác mộng.

Vì những nơi vượt Trường Giang đều bịđối phương chận lại ởphía Bắc nên nhiều tuần liền ông đãtìm một con đường đểđưa người của mình qua được quân đội của các tỉnh vàcủa Quốc Dân Đảng, liên tục thúc giục họđi qua những ngọn núi gồghề, rừng rậm vàthung lũng đầy sương mù.

Trong thời gian này, HạTửTrân vợMao sinh hạmột đứa con, ởđâu đấy trong một ngôi nhàtạm bợ. Bàấy không được phép giữnó, vìđấy sẽlàmột gánh nặng cho quân đội. Người em chồng đãđưa đứa bécho người duy nhất đãcóthểtìm thấy ởgần đấy: một người đàn bàgiàcảvàmùlòa. Mao chẳng buồn nhìn con gái của mình đến một lần.

Hồng Quân, thường hành quân vềđêm, ngụy trang vềban ngày với cây cỏ. Lúc trời đẹp thường cómáy bay ném bom bay đến và, còn tồi tệhơn nữa, máy bay tầm thấp, những cái lơlững hầu nhưkhông tiếng động quanh sườn núi vàbắn họbằng súng máy.

Mệt mỏi vàtrởnên lãnh đạm sau nhiều tuần, người của Mao thường chỉcòn nằm xuống tại chỗthay vìtìm chỗẩn náu trong lúc bịkhông kích. Sau một lần bịném bom, 18 mảnh bom đãxénát lưng của HạTửTrân. Bàấy được mang theo trên một cái cáng, nhưng các y tákhông thểlàm gìnhiều hơn làđưa thuốc phiện cho bàấy (sau này, bàấy được bay sang Liên bang Xôviết đểđiều trị).

Ởđây không thiếu thuốc phiện. Trong nhiều vùng của QuýChâu, thuốc phiện được trồng nhiều hơn làlúa vàrau cải. Hồng Quân tịch thu rất nhiều thuốc phiện, trảtiền cho những người phu khuân vác bằng thuốc phiện vàđổi nóđểlấy thức ăn. Họkhông được phép lấy bất cứvật gìtừnhững người nông dân bình thường màkhông trảtiền, người ta rất chúýđến điều đấy. Quân đội cần phải quảng cáo cho Chủnghĩa Cộng sản vàkhông được làm xấu hình ảnh của nó.

Nhưng thường thìngười nông dân không cósựlựa chọn. Khi hàng nghìn người lính đói ăn đi vào một ngôi làng với vài chục căn nhàthìvườn tược vàkho thóc chẳng mấy chốc đều trống trải. Một miéng bạc thìgiúp ích được gìkhi khắp nơi đều đãbi ăn sạch cảrồi? Hay đấy còn làmột tờtiền giấy của Ngân hàng Xôviết nữa?

Cuối tháng 3 năm 1935, Mao cho rằng thời điểm đểrời miền Bắc của QuýChâu đãđến. Với những cuộc hành quân giảvờtrước đấy, ông cốđểcho Tưởng tin rằng Hồng Quân vẫn còn tìm kiếm lối qua Trường Giang từđây.

Hiện giờmục đích làvượt qua con sông này ởxa dưới phía Nam, nơi nócòn làmột con sông chảy xiết trên núi, tìm đường đi của nótừCao nguyên Tây tạng. Đểlàm việc đấy, Mao cho quân đội đầu tiên hành quân vềphía Nam vàgiảvờtấn công vào tỉnh lỵQuýDương, nơi đích thân Tưởng đóng trong tổng hành dinh của ông ấy ởđấy để“tiêu diệt những tên cướp”. Hoảng loạn xảy ra. Tưởng gọi quân đội của tỉnh Vân Nam láng giềng đến hỗtrợ.

Đóchính làmục đích của Mao: Vân Nam bây giờkhông còn được canh giữnữa, con đường tiến vềphía Tây bịbỏngỏ. ĐểTưởng không đoán ra được kếhoạch, Hồng Quân đi thành nhiều nhóm tỏa ra thành hình cánh quạt vàthường hay quay lại hướng đối nghịch. Mao đã“đánh lừa được”Tưởng, một sĩquan Quốc Dân Đảng sau này sẽnói nhưthế.

Vào ngày 29 tháng 4, những người Cộng sản đầu tiên đến được bờsông. Người dân địa phương dùng vài chiếc thuyền lớn chởquân lính sang bên kia sông, phải cần đến chín ngày.

Lần vượt Trường Giang sau này thuộc vào trong những hân hoan chiến thắng to lớn nhất của Hồng Quân. Vìngười Cộng sản đãthành công trong việc màTưởng cốngăn chận: họthoát được vềhướng Bắc. Từlúc bắt đầu cuộc trường chinh, họchưa từng bao giờcónhiều tựdo trong di chuyển nhưthếnày. Nhưng những câu hỏi gây bất an lại tái xuất hiện: Mao tuy đãtạm thời cứu thoát được Hồng Quân – nhưng ông ấy cómột kếhoạch cho tương lai không? Người ta cóthểthật sựtin tưởng rằng ông ấy sẽtìm được một cứđịa mới hay không?

Phần lớn những người lính đều cách xa quêhương của họhơn 1000 kilômét, trong một tỉnh xa lạmàhọkhông hiểu được tiếng địa phương của nó,

Trong một lòrèn trước thành phốHội Lý, những người lãnh đạo Đảng vàquân đội thảo luận vềtình hình. Họđãđi từbảy tháng nay, vàquân đội đãteo lại chỉcòn một phần tưcủa lực lượng ban đầu. TừTuân Nghĩa họlại mất phân nửa thêm một lần nữa, gần 20.000 người, trong các cuộc chiến đấu nhưng trước hết làvìkiệt sức.

Người lãnh tụquân đội 27 tuổi Lâm Bưu –một viên chỉhuy ít nói vàgan dạ, chuyên gia cho những đòn nhử, phục kích vàtấn công sườn –nổi giận vìtròchơi mèo vàchuột chết người màMao dùng quân đội đểchơi nó. Ông ấy yêu cầu giới hạn quyền chỉhuy của Mao,

Mao mắng nhiếc ông ấy: “Mày chỉlàmột thằng bé!”Không ai phản đối. Tuy nhiều người hiện diện cócùng quan điểm với Lâm, nhưng Chu Ân Lai vànhững người đồng chí khác bằng mọi giákhông muốn cómột cuộc khủng hoảng lãnh đạo. Khi Mao đưa ra các ýđịnh của ông ấy vềcon đường tiếp tục của Hồng Quân, tất cảmọi người đều đồng ý.

Ông ấy đãnhắm tới mục đích kếtiếp: tiếp tục đi vềhướng Bắc qua vùng núi ởrìa cao nguyên Tây Tạng, càng nhanh càng tốt. Lại cómột con sông làvật cản quyết định: lần này làsông Đại Độ, con sông màchỉcóthểvượt qua được ởmột vài nơi. Họcách nókhoảng 300 kilômét –đường chim bay.

Vào ngày 24 tháng 5 Hồng Quân đến được con sông này, thếnhưng cuộc vượt sông bằng thuyền theo dựđịnh tiến triển quákhókhăn. Mao chỉcòn một khảnăng: họphải đến cây cầu LôĐịnh, nơi một con đường mua bán cũdẫn qua con sông đang hung dữchảy xiết. Đólàmột cây cầu treo lớn bằng dây xích sắt to, dài 100 mét và có nhà ởhai bên cầu.

Việc Đệnhất Quân đoàn của Hồng Quân chiến đấu mởđường ởđây đãkhiến cho nótrởthành cây cầu nổi tiếng nhất của Trung Quốc.

Trong lịch sửanh hùng của Đảng Cộng sản, một nhóm nhỏhồng binh vừa đu trên dây trần trụi của cây cầu đãmất đi những tấm ván lót vừa bắn súng xung quanh mình trong lúc đó, không ngần ngừlao vào một biển lửa ởđầu bên kia vàrồi lại xuất hiện ra từđómàchỉbịcháy sém tóc vàchân mày, đểrồi cuối cùng chiến thắng kẻthùđông hơn nhiều trong cuộc đấu tay đôi.

Điều chắc chắn chỉlàđãkhông diễn ra nhưthế. Tuy quân lính của một viên tưlệnh từTứXuyên thật sựlàđãcốcản đường họ–chắc hẳn làbằng cách đãlấy một phần ván lót bỏđi. Trận đánh tuy vậy kéo dài không lâu.

Nhưng cảtrong tình trạng đãđược sửa chữa lại thìnhững người nào đấy trong đoàn đang hành quân cũng không thểnào vượt qua được cây cầu này: nhưngười ta nói rằng chỉhuy Lâm Bưu phải được ba người dẫn qua vìông ấy bịchoáng váng; nhiều người khác phải bòqua.

Ởbên kia cầu đường lại lên núi cao. Vào giữa tháng 6, họvượt một con đèo trên độcao 4000 mét. Cuộc hành quân qua băng tuyết trởthành một trải nghiệm gây chấn thương tinh thần cho nhiều người. Đãtừlâu họkhông còn sức lực nữa, giày vàáo bông chần đãmòn cũ, hay họđãquẳng chúng đi khi còn ởmiền Nam nóng ấm.

Làm sao mà họbiết được những gìchờhọởphía trước. Bây giờ, họphải cực nhọc đi trong tuyết dầy với những cái áo choàng mỏng bằng bông vải vàgiẻquấn quanh chân. Nhiều người lính mắc chứng bệnh độcao, cóngười ngồi xuống đểnghỉngơi rồi không bao giờđứng dậy nữa. Y táphân phát một loại nước sắc ra từgừng vàớt, cái được cho làtrợgiúp được một ít. Mao, mang bệnh sốt rét, yếu đến mức phải cho người khiêng trên cáng qua đèo.

Vào ngày 12 tháng 6 năm 1935, những người đầu tiên bắt đầu xuống thung lũng – và nghe tiếng súng bắn, đólàủy ban chào mửng của ĐệtứQuân đoàn. Niềm vui mừng rất lớn. Thếrồi quân lính của cảhai quân đoàn tiến đến gần nhau vàngạc nhiên.

Người thìbịsốc khi nhìn thấy những hình dáng gầy gò, dơbẩn, mắt tụt sâu vào trong hố, ăn mặc rách rưới, cóngười còn mặc cảquần lụa đãsờn hay áo hoa của phụnữ. Người khác thìngạc nhiên vềnhững bộquân phục không thểchêvào đâu được vànhững gương mặt cạo râu nhẵn nhụi. Đólàmột quýông!

Trương Quốc Đào, lãnh đạo của ĐệtứQuân đoàn, đón chào những người khách nhưmột chủtrại đón chào họhàng nghèo của mình. Con người 37 tuổi đócũng làthành viên thành lập Đảng Cộng sản nhưMao, nhưng làthành viên của BộChính trịlâu hơn rất nhiều. Ông ấy chỉhuy một căn cứvới một đạo quân tròn 70.000 người.

Trên thực tế, ông ấy làngười làm chủtình hình. Vàvìông ấy cũng thèm muốn quyền lực vàcũng vôlương tâm nhưMao nên ông ấy đãgiành được quyền tổng chỉhuy quân sựcủa cảhai quân đoàn.

Kếtiếp theo sau đấy, ông ấy tranh cãi với Mao vàChu vềviệc một Xôviết mới cần phải được thành lập ởđâu.

Mặc dùquân đội của Trương mang vẻcótính chiến đấu cao nhưng vài tháng trước đóhọđãphải rời bỏvùng đất của họtrong miền Bắc TứXuyên dưới áp lực của Quốc Dân Đảng –cũng nhưba năm trước đóđãphải bỏlại một căn cứkhác nằm vềphía Đông.

Bây giờ, họkiểm soát một vùng đất rộng lớn ởđây trên cao nguyên giáp rìa phía Tây của TứXuyên. Nhưng dân cư, phần lớn làngười Tây Tạng, thường trốn trong rừng vàgiới hạn chỉtiếp xúc với những người Cộng sản qua những cuộc tập kích. Làng mạc thường bịbỏtrống, nhàcửa đóng kín vàlương thực dựtrữđược cất dấu. Chỉlúa mạch chưa chín làcòn trên những cánh đồng, vàthỉnh thoảng, những nhóm được cửđi săn mới bắt được một con bòTây Tạng hay một con cừu.

Mặc dùvậy, Trương muốn củng cốcăn cứcủa ông ởđây trong khi Mao khăng khăng đòi cảhai đạo quân phải tiếp tục đi vềphương Bắc.

Cuối cùng, giới lãnh đạo Đảng –màtrong đónhững người quanh Mao vàChu vẫn còn thống trị–quyết định khởi hành. Nhưng đểthềthốt sựthống nhất, người ta tạo thành hai đoàn hành quân đi rời nhau nhưng được trộn lẫn từcảhai đạo quân.

Vào cuối tháng 8, đoàn của Mao với phần lớn quân lực từGiang Tây cũng nhưnhóm lãnh đạo Đảng đi qua một vùng cao nguyên rộng lớn ởphía Bắc màhầu nhưchẳng cómột con đường mòn rõràng nào dẫn qua đó–vàsau này đãtrởthành biểu tượng cho ýchíchịu đựng của những người đang hành quân. Vìdưới cỏcao lànhững lỗbùn màngười vàla chìm vào trong đó. Hầu nhưkhông thểphân biệt đất cứng với đầm lầy sền sệt, vàngoài một vài loại dâu thìnhững người lính không tìm được gìđểăn cả.

Họđi qua vùng đất cỏđó bảy ngày. Khi họlại đặt chân lên mặt đất cứng, nhóm quân này nhận được tin báo qua vôtuyến: Trương với đoàn quân của ông ấy đang đứng trước một con sông không thểvượt qua được vàphải quay trởlại. Vàông ấy ra lệnh cho nhóm khi cũng phải trởvề.

Nhưng Mao và nhóm lãnh đạo Đảng không hềnghĩđến việc đấy. Mâu thuẫn tiếp tục gia tăng cảtuần sau đấy, cho tới khi những người lãnh đạo Đệnhất quân đoàn –đãtừng khởi hành ởGiang Tây –theo lời đềnghịcủa Mao đưa ra một quyết định bímật: họmuốn bỏlại tất cảcác đơn vịcủa Đệtứquân đoàn, những đơn vịcùng hành quân trong đoàn của họ, vàkhởi hành đi lên hướng Bắc màkhông cóhọ.

Vào sáng sớm ngày 11 tháng 9, Mao vànhững người trung thành với ông ấy lặng lẽrút đi. Nhưng ông không cókhảnăng liên lạc với 4000 người của Đệnhất quân đoàn đang hành quân trong đoàn của Trương,

Khoảng khắc của lần quyết định cắt đứt với Trương vàtạo nguy cơgây ra một cuộc chiến tranh giữa hai đạo quân làgiờphút đen tối nhất trong cuộc đời của ông ấy, Mao sau này sẽthuật lại nhưthế.

Tuy trận đánh huynh đệtương tàn đãkhông xảy ra nhưng vẫn cómột sựchia cắt nguy hiểm trong Đảng. VìTrương bổnhiệm một chính phủXôviết riêng vàthành lập một Trung ương Đảng riêng.

Tuy vậy cốgắng chiếm đoạt một căn cứmới trong tỉnh TứXuyên của ông ấy thất bại: quân đội của Trương mất một nửa lực lượng, phần còn lại tiếp tục đi lên cao nguyên.

Khi một chuyến đi tiếp theo vềhướng Tây chấm dứt với một thảm họa, Trương không còn lựa chọn nào khác hơn làtìm đến với Mao.

Người này ra vẻrộng lượng, vìông ấy biết con người kia không còn làmối nguy hiểm cho ông nữa (Trương sẽthất vọng rời bỏĐCS trong mùa Xuân 1938 vàchạy sang với Quốc Dân Đảng).

Thời gian này, Mao quyết định khởi hành đi đến một mục đích mới ởmiền Bắc của tỉnh Thiểm Tây. Ởđó, những người Cộng sản địa phương –độc lập với các khu vực Xôviết ởmiền Nam vàhầu nhưkhông được giới lãnh đạo Đảng chúýtới –đãthành lập một căn cứriêng vài năm trước đódưới chân Vạn lýTrường thành, với khoảng nửa triệu dân.

Ngay sau khi Mao cắt đứt với Trương Quốc Đào lại cóthêm một đạo quân nữa đến Thiểm Tây: lực lượng này vào lúc ban đầu đãởlại trong vùng Xôviết của ĐệtứQuân đoàn, nhưng rồi cũng lên đường hành quân.

Có lẽMao biết họđến được Thiểm Tây qua thông tin trong một tờnhật báo của Quốc Dân Đảng. Bây giờ, ông dẫn đầu một đạo quân nhỏ–chưa tới 8000 người –qua vùng núi Dân Sơn, sông Vịvàqua tỉnh Cam Túc, nơi họphải chống lại các kỵbinh Hồi giáo.

Và rồi cuối cùng, vào ngày 19 tháng 10 năm 1935, họđãđến đích. Ủy ban làng với cờđỏchào mửng những người mới đến. Cuộc chạy trốn đãchấm dứt cho quân đội Mao sau gần đúng một năm.

ĐOẠN ĐƯỜNG NÀOmà họđãđi qua, ngày nay không ai cóthểnói chính xác điều đấy được. Theo Mao, đấy là20.000 lý, khoảng 12.500 kilômét. Nhưng nên hiểu con sốđấy nhưmột hình tượng, vìngười Trung Quốc thường dùng lýkhông phải nhưmột đơn vịcótiêu chuẩn màlànhưmột đơn vị“theo cảm nhận”. Các ước lượng thấp nhất xuất phát từkhoảng 8000 kilômét.

Cuối cùng thìđiều đấy không đóng vai trònào cả. Những người tham gia cuộc Vạn lýTrường chinh này đãkhông dựđịnh trước thành tích đấy, họhành quân vàcứtiếp tục hành quân, phải chịu đựng đau đớn, đói khát vàsợhãi. Vạn lýTrường chinh cóýnghĩa gìđối với họ, điều đấy thìnhững con sốđókhông thểnào thểhiện được.

Bây giờ, từnhững ngọn đồi xanh tươi của Giang Tây với những cánh đồng ruộng vàao hồnuôi cá, họbịđẩy vào trong một vùng đất khôcằn màu vàng xám. Vực sâu chia cắt các cao nguyên không cócây cối, bụi ởkhắp mọi nơi.

Làng mạc là những hang động màcon người đãđào sâu vào trong các sườn núi hoàng thổ. Bão cát từsa mạc Gobi, hạn hán vàngập lụt thay nhau hoành hành ởvùng này, thu hoạch thấp vànạn đói không phải làhiếm.

Khi Mao đến Thiểm Tây, vùng Xôviết này hoàn toàn không an toàn. Các đường giao thông vàthành phốquan trọng đều bịquân đội Quốc Dân Đảng kiểm soát. Vàtuy vậy, nơi khôcằn này làchốn trúẩn của những người Cộng sản cho đến hơn mười năm.

Tuy vềmặt hình thức mãi đến năm 1943 Mao mới được bầu lên đứng đầu Đảng, nhưng đãtừlâu, quyền hành thống trịcủa ông ấy không còn được tranh chấp nữa. Tổng bíthưcủa ĐCS từtháng 2 năm 1935 làTrương Văn Thiên, người màngay từlúc rời khỏi Giang Tây đãthuộc vào trong sốnhững người đồng minh ít ỏi của ông ấy.

Sức thu hút của Mao bắt nguồn từhuyền thoại của cuộc Vạn lýTrường chinh. Ngay sau khi đến Thiểm Tây, ông đãtiếp tục xây đắp thêm cho nó.

“Vạn lýTrường chinh làmột chiến dịch màlịch sửchưa từng biết đến”, ông ấy nói trong tháng 12 năm 1935. “Vạn lýTrường chinh làmột bản tuyên ngôn, thông báo với cảthếgiới rằng Hồng Quân bao gồm những người anh hùng, trong khi đếquốc vàtay sai của chúng –tức Tưởng Giới Thạch vàđồng bọn –chỉlàvôdụng. Vạn lýTrường chinh là một nhóm tuyên truyền giải thích cho nhân dân biết rằng chỉcócon đường của Hồng Quân mới làcon đường giải phóng cho họ. Vạn lýTrường chinh làmột cỗmáy gieo, đãgieo vôsốhạt giống đãnẩy mầm, kết trái vàtrong tương lai sẽmang lại một mùa thu hoạch.”

Từnhững cựu chiến binh của cuộc hành quân bắt buộc đấy đãxuất hiện một giới tinh hoa quyết định vận mệnh của Trung Quốc trong vòng sáu thập niên tiếp theo sau đó. Những người sống sót trởthành bộtrưởng, chủtịch nước, tổng bíthưvàthống chế. Vàtạo uy quyền của họtừthời gian một năm đấy.

Mao và Chu gắn bóchặt chẽvới nhau nhất qua các trải nghiệm đấy. Cho tới ngay trước khi qua đời năm 1976, họsẽcùng nhau thống trịnước Trung Hoa Cộng sản: người con trai nhànông nổi loạn đóvàngười bạn thực dụng của ông ta.

Ca kịch, thơvàphim sẽca ngợi các huyền thoại của Hồng Quân bất bại vàsựsáng suốt của Mao chủtịch –vàbiến cuộc Vạn lýTrường chinh trởthành một huyền thoại cách mạng to lớn, chỉcóthểso sánh được với lần chiếm ngục Bastille trong năm 1789 hay lần tấn công vào Cung điện mùa Đông năm 1917.

Đối với nhiều thếhệngười Trung Quốc, con đường đi của ĐệtứQuân đoàn sẽtrởthành một sựkhích lệliên tục đểsẵn sàng chịu đựng vàvươn đến thành tích.

“Khi bạn thấy điều gìđókhókhăn”, người ta sẽnói với họnhưvậy, “thìhãy nghĩđến cuộc Vạn lýTrường chinh.”

Trận đấu tay đôi vìTrung Quốc

1946 – 1949: nội chiến

Johannes Schneider

Phan Ba dch tchuyên san lch sTrung Quc ca Mao Trch Đôngdo GEO EPOCHE xut bn

Người Quốc gia vàngười Cộng sản tranh giành quyền lực từnăm 1927 –chỉlần người Nhật tiến vào làđãcóthểbắt buộc họliên kết lại với nhau. Sau Đệnhịthếchiến, mối kình địch của các địch thủngày xưa lại bùng nổra.

Trước khi bay đến thành phốcủa kẻtửthùTưởng Giới Thạch của mình, Mao đứng cho chụp ảnh, ông ấy cười mỉm: người lãnh tụcủa ĐCS Trung Quốc cốche đậy sựsợhãi của mình.

Mao đãngần ngừcảmột thời gian dài, đãtừchối lời mời của Tưởng Giới Thạch, thếnhưng cuối cùng, sau bức điện tín thứba, ông ấy cũng nhượng bộvànhận lời.

“Người em của anh đang chuẩn bịđểđến càng sớm càng tốt”, ông ấy trảlời Tưởng với sựlịch sựtruyền thống ởViễn Đông. Ông phải bay vềTrùng Khánh –vào trung tâm quyền lực của Quốc Dân Đảng của Tưởng.

Bây giờ, vào ngày 28 tháng 8 năm 1945, ngay trước khi khởi hành, Mao đang hồi hộp. Ông ôm chầm lấy đứa con gái bénhỏcủa mình, hôn vợtừgiã. Ông cần phải vượt khoảng cách tròn 800 kilômét từDiên An ởgiữa Trung Quốc, căn cứchính của những người Cộng sản, vềđến Trùng Khánh nằm ởphía Nam bằng một chiếc máy bay cánh quạt màTưởng đãgửi đến cho ông.

Nhưng Mao, 51 tuổi, chưa từng bao giờbay. Ông không tin vào kỹthuật đấy, sợrằng máy bay cóthểbịpháhoại trước. Vìthếnên ông khăng khăng đòi Patrick Hurley, đại sứHoa KỳởTrung Quốc, đi cùng với ông trong chuyến đi này. Người Mỹlàđồng minh của Tưởng. CóHurley bay cùng, Mao cảm thấy yên tâm hơn.

Trên không, ông cốtìm cách sao lãng, viết một bài thơ. Vàthật sựthìchuyến bay diễn ra bình an vôsự, vàsau một vài giờ, Mao đãnhìn thấy dãy núi quanh Trùng Khánh.

Trên sân bay, một phái đoàn của Tưởng đón tiếp ông. Hurley giới thiệu nhiều đại diện của chính phủQuốc Dân Đảng cho Mao; người lãnh đạo ĐCS bắt tay, lại cười. Các nhàbáo muốn biết ông nghĩgìvềmáy bay. Mao ra vẻtừng trải: “Rất hiệu quả.”

Hẳn làkhông cóquốc gia nào chăm chútheo dõi cuộc gặp gỡgiữa Mao vàTưởng nhưHoa Kỳ–vìngười Mỹmuốn cómột Trung Quốc thống nhất làđồng minh ởchâu Á.

Lần cuối cùng màMao ởtrong một thành phốlớn nhưTrùng Khánh cách đây đãlâu rồi. ỞDiên An ông ấy sống trong một hang động qua những năm vừa rồi; bây giờHurley chởông trên một chiếc Cadillac đến một ngôi nhàđầy tiện nghi.

Ngay sau đấy, hai đối thủđứng đối diện nhau trong buổi ăn tối. Tưởng –khổhạnh, gầy, đầu cạo trọc –mặc một bộquân phục không chêvào đâu được; Mao mặc một chiếc áo khoác nhăn nheo. Từ20 năm nay, đólàlần đầu tiên màhai người đàn ông này nhìn vào mắt nhau.

Vào cuối buổi gặp gỡ, Mao nâng ly chúc người chủnhà, gọi to: “Tưởng Giới Thạch muôn năm!”

Người đàn ông, người màông Chủtịch uống đểchúc tụng sức khỏe, đãsăn lùng những người Cộng sản của ông ấy xuyên qua khắp cảđất nước. Ông ấy đãcho giết chết hàng chục ngàn người theo Mao. Từkhi Tưởng được bầu làm lãnh tụcủa Trung Quốc Quốc Dân Đảng năm 1925, ông không theo đuổi một mục đích nào kiên trìnhiều năm hơn làtiêu diệt Đảng Cộng sản.

Nhưng bây giờMao vàTưởng tỏra thống nhất, cười, nâng ly chúc tụng nhau, đưa tay ra cho nhau. Nhưng đókhông phải làmột sựthay đổi ýkiến, cái mang họlại với nhau, không phải niềm mong muốn cóhòa bình. Màlàáp lực từbên ngoài.

Đãmột lần, tám năm trước đó, cảhai đối thủnày đãbắt buộc phải liên kết lại với nhau. Liên minh thời đóchỉtồn tại được một thời gian ngắn.

THÁNG 12 NĂM 1936.Trong Quốc Dân Đảng, những lời yêu cầu người đàn ông đầy quyền lực của Trung Quốc, Tưởng Giới Thạch, hãy đánh đuổi người Nhật ra khỏi đất nước, ngày càng to tiếng hơn.

Từnăm 1931, đảo quốc đấy chiếm giữMãn Châu, một vùng đất ởmiền Đông Bắc của Trung Quốc. Năm 1932, người Nhật lập một chính phủbùnhìn ởđấy vàtừlúc đóđãkiểm soát nhiều vùng rộng lớn ởmiền Bắc của Trung Quốc.

Nước Nhật làquốc gia hùng mạnh nhất châu Á, những người lãnh đạo nómuốn ngang hàng với các cường quốc châu Âu vàthành lập một nước thuộc địa –với Trung Quốc làcốt lõi. Lực lượng chiếm đóng hành hạngười dân trong những vùng đất bịxâm chiếm, phábỏtrường học, đại học, thánh vật của họ.

Trung Quốc trong thời gian này làmột đất nước bịchia rẽvềchính trịvàlãnh thổ. Ởđấy cóngười Nhật, đãxâm chiếm được miền Bắc; ởđấy lànhững người Quốc gia của Tưởng, thống trịcác vùng đất rộng lớn ởmiền Nam vàmiền Đông; ởđấy lànhững người Cộng sản, đãnắm giữđược nhiều lãnh địa ởmiền Trung của nước này, trong sốđólàcăn cứchính của họởDiên An; vàcòn một vài warlord nữa, những nhàcầm quyền địa phương, kiểm soát các miền đất rộng lớn ởphía Tây.

Từnhiều tháng nay, các tướng lĩnh của Quốc Dân Đảng thúc giục Tưởng đừng chấp nhận cứbịTokyo làm nhục mãi. Thếnhưng người này không muốn tiến hành chiến tranh chống lại những kẻchiếm đóng: ông ấy hoài nghi rằng quân đội của ông cóthểđương đầu được với đối thủ. Thêm vào đó, ông muốn dùng quân đội của mình đếchống lại ĐCS hơn.

Ngược lại, Mao lâu nay đãyêu cầu Tưởng hãy cùng nhau chống lại nước Nhật. Quyền lợi của quốc gia bây giờquan trọng hơn làcuộc đấu tranh giai cấp. Nhưng cho tới nay, lời yêu cầu của ông ấy không được xem xét đến.

Nhưng rồi vào tháng 12 năm 1936, hai tướng của Quốc Dân Đảng dụTưởng Giới Thạch vềthành phốTây An của hoàng đếvàbắt giam ông ởđấy: họmuốn bắt buộc ông phải liên kết với những người Cộng sản. Sau hai tuần bịquản thúc tại gia, Tưởng nhượng bộ.

Các cuộc thương lượng với ĐCS kéo dài nhiều tháng trời. Chu Ân Lai, người được Mao tin cậy nhất, thường xuyên gặp Tưởng đểtrao đổi –hoài công. Con người chống Cộng sản quyết liệt đấy cốgắng gây trởngại cho cuộc thống nhất bằng cách liên tục đưa ra các yêu cầu mới, vídụnhưquyền tổng chỉhuy các lực lượng thống nhất.

Ngay lúc Mao đe dọa hủy bỏcác cuộc đối thoại, người Nhật viện cớmột cuộc chạm trán nhỏởgần Bắc Kinh trong tháng 7 năm 1937 đểtiếp tục tiến sâu vào Trung Quốc. Bây giờthìTưởng phải từbỏchiến thuật kéo dài thời gian của ông ấy, mối đe dọa cho toàn bộđất nước trởnên quálớn.

Và vì thếmàtừlúc đấy trởđi, những người Quốc gia vànhững người Cộng sản cùng nhau chống lại kẻxâm lược.

Mặc dùvậy, họvẫn bịbất ngờbởi vận tốc tiến công của quân địch: người Nhật chiếm Thượng Hải trong tháng 11, chiếm Nam Kinh vài tuần sau đó, trụsởchính phủcủa Quốc Dân Đảng. Tưởng vàcác thành viên của bộmáy hành chính ông ấy chạy vềTrùng Kháng.

Những người xâm lược hoành hành trong Nam Kinh. Quân lính Nhật làm ônhục thành phốbảy tuần liền. Hơn 70.000 người bịgiết chết.

Cuộc thảm sát đấy làmàn mởđầu cho một cuộc chiến hầu nhưkhông thểnào tàn bạo hơn được nữa: cuộc kháng chiến đãcướp đi ít nhất là15 triệu sinh mạng người Trung Quốc. Trong diễn tiến của nó, các tưlệnh người Nhật đãnghĩra một phương cách màhọgọi là“ba lần tất cả”: cướp hết tất cả, đốt cháy hết tất cả, giết chết hết tất cả.

Trong vòng một năm, quân đội của Tokyo chiếm toàn bộĐông Trung Quốc, giữtất cảcác thành phốcông nghiệp vàthương mại quan trọng cũng nhưvùng đất nông nghiệp màu mỡnhất. Thếnhưng người Trung Quốc không đầu hàng.

TừTrùng Khánh, Tưởng chỉhuy cuộc kháng chiến, liên tục lôi kéo người Nhật vào những trận đánh mới. Đểtrìhoãn cuộc tiến quân của họ, ông ấy cho pháđêtrong nội địa: trận lụt làm ngập nhiều tỉnh, hàng trăm ngàn người Trung Quốc chết.

Trong khi người của Quốc Dân Đảng tiến hành những trận đánh lớn, nhiều tổn thất, đểchống người Nhật thìngười Cộng sản tấn công kẻđịch ởphía sau mặt trận: từtỉnh Thiểm Tây lànơi trúẩn của họ, họtấn công đường tiếp tếcủa người Nhật với những đơn vịnhỏ, linh hoạt, bắn các đoàn xe, pháđường tàu hỏa.

Sâu trong lãnh thổcủa kẻđịch, họthành lập căn cứmới vàđộng viên người dân đứng lên chống những kẻđang chiếm đóng. Vìngười Nhật không cókhảnăng kiểm soát toàn bộcác vùng đất đãchiếm được –Trung Quốc quárộng.

Tưởng nghi ngại theo dõi các hoạt động của người Cộng sản: trong khi vùng đất dưới quyền của ông ấy thu nhỏlại thìdường nhưnhững người đồng minh lại hưởng lợi từcuộc chiến. Họdùng cuộc chiến tranh phòng ngựcủa họởphía sau chiến tuyến của người Nhật đểtựphôdiễn mình trước quần chúng nhưlànhững người yêu nước thật sự, vàthêm vào đấy lại giảm bớt sựđóng góp cho những người nông dân nghèo nhất.

Với thành công: chẳng bao lâu sau đó, con sốnhững người theo Cộng sản tăng vọt, cảlãnh thổdo họkiểm soát cũng rộng lớn hơn nhiều, du kích quân của họngày càng cósức chiến đấu cao hơn.

Khi người của Mao còn bắt đầu chiếm cứnhững ngọn núi ởphía Nam của Trường Giang –một vùng đất của những người Quốc gia –, quân đội Quốc Dân Đảng tấn công người đồng minh trong tháng 1 năm 1941, bắt buộc họphải lui vềphía Bắc. 3000 Hồng quân đãchết trong các trận đánh này. Bằng mọi giá, Tưởng muốn ngăn không cho người Cộng sản lan rộng ra.

Đối với Mao, cuộc tấn công đórõràng làđãphávỡ“mặt trận thống nhất”, hai tháng sau đó, ông tuyên bốchấm dứt liên minh.

Hai đối thủbây giờra mặt trởthành địch thủ. Vàcảhai đều đãcókếhoạch cảcho thời gian sau chiến tranh. NhưMao ra lệnh cho các viên chỉhuy của ông ấy không đưa hết toàn bộcác đơn vịvào trong cuộc chiến chống người Nhật. Quan trọng hơn vềlâu dài làphải xây dựng một đạo quân cósức chiến đấu cao.

Nhưng ngay cảkhi những người Cộng sản không hy sinh tất cảtrong cuộc chiến chống người Nhật: những cuộc tấn công theo lối du kích của họcũng góp phần quyết định đểcho Trung Quốc cóthểchống cựđược với một địch thủhùng mạnh. 53 tháng trời.

Thếrồi, vào sáng sớm ngày 7 tháng 12 năm 1941, người Nhật gửi 378 chiếc máy bay chiến đấu đến hòn đảo núi lửa Oahu ởHawaii, đến cảng chính của Hạm đội Thái Bình Dương của Mỹ: Pearl Harbor.

Các chỉhuy ởTokyo đãquyết định tấn công Hoa Kỳ, thếlực màtừnhiều năm nay đãcho Tưởng, đối thủcủa họ, vay bạc triệu; thếlực màhọđãcảnh cáo một cách dứt khoát rằng không nên tiếp tục bành trướng ởchâu Ánữa; vàthếlực màtừmột vài tháng nay đãban hành lệnh cấm vận dầu hỏa đối với đảo quốc của họ, điều bây giờđang đe dọa làm têliệt quân đội của Nhật hoàng.

Quyết định tấn công Pearl Harbor của người Nhật cũng được đưa ra bởi vìcuộc chiến chống Trung Quốc không thểkết thúc một cách nhanh chóng bằng một chiến thắng được –vànólàmột quyết định sai lầm lớn. Vì chỉmột ngày sau cuộc tấn công, Hoa Kỳtuyên chiến công khai với đếchế. Bây giờTrung Quốc cómột cường quốc đứng cạnh mình.

Hoa Kỳlo liệu sao cho Liên bang Xôviết vàLiên hiệp Anh công nhận Trung Quốc lànước lớn vànhận đất nước này thêm vào nhóm tay ba đặc biệt của họ: bắt đầu từnăm 1942, từcâu lạc bộcủa “Ba nước lớn”, các đồng minh quan trọng nhất trong cuộc chiến chống phe Trục của Đức, ÝvàNhật, đãtrởthành “Bốn nước lớn”.

Trước khi Hoa Kỳbước vào cuộc chiến, mục đích duy nhất của Quốc Dân Đảng làcốchống đỡ. Bây giờthìdường nhưviệc chiến thắng nước Nhật chỉcòn làcâu hỏi vềthời gian. VàTưởng làm tất cảmọi việc đểsau khi chiến thắng, ông ấy sẽlàngười thống nhất Trung Quốc dưới sựlãnh đạo của mình.

Ông luôn yêu cầu Hoa Kỳgiúp đỡvềmặt quân sự. Ông bi kịch hóa tình hình, nói rằng những lần cung cấp vũkhí–xe tăng, xe tải, đại bác, máy bay –làkhông đủ, ông còn cần nhiều hơn nữa.

Người Mỹhuấn luyện quân đội Tưởng, cấp tiền xây dựng đường băng cho máy bay chiến đấu loại mới. Năm 1944, họcòn thành công trong việc bảo đảm cho Trung Quốc cómột ghếthường trực trong Hội đồng Bảo an sắp được thành lập của Liên Hiệp Quốc.

Nhưng Tưởng không thểngăn cản được việc một phái đoàn của Hoa Kỳbay đến Diên An trong cùng năm, đểgặp Mao vànhững người trung thành với ông ấy –cuối cùng thìcảnhững người Cộng sản cũng chiến đấu chống Nhật Bản, vàngười Mỹtìm cách thống nhất tất cảcác lực lượng Trung Quốc –nếu cóthểthìdưới quyền lãnh đạo của một viên tổng chỉhuy người Mỹ.

Mao, người hy vọng sẽnhận được vũkhítừWashington, xuất hiện trước những người khách đến thăm trong Diên An, nơi phần lớn đãbịpháhủy bởi bom của người Nhật, nhưmột nhàcải cách dung hòa chứkhông phải làmột nhàcách mạng cực đoan.

Ông chào mừng phái đoàn với một dàn nhạc quân đội, xin lỗi vìnhững ổgàtrên đường băng, cho phép những người đến thăm tựdo đi lại trong trung tâm quyền lực của ông ấy. Ông ấy cho xe tải chởngười Mỹđến nơi cưngụcủa họ: hang động được đào sâu vào trong sườn núi dốc.

Vấn đềquan trọng nhất của ông ấy làlo cho người dân ởnông thôn được tốt hơn, Mao giải thích cho những người khách của ông ấy.

Ông ấy giữkín những tiết học chính trịmàtrong đócán bộcủa ông ấy giảng dạy cho người nông dân vềcác lýthuyết của Chủnghĩa Cộng sản Xô viết. Ông ấy cũng dấu cảviệc những thành viên mới của chính phủkhông chính thức của ông ấy buộc phải đọc những bài luận văn vềýthức hệba tháng trời, do Stalin, Lenin vàchính ông viết.

Thêm vào đó, ông cũng giấu giếm việc sửdụng các hình thức tra tấn đểkhuất phục những người hoài nghi đường lối chính trịcủa ông ấy –vàcũng không nói vềviệc ông khuyến khích sựtôn sùng cánhân của ông ấy, kểtừkhi ông cũng chính thức nhận lĩnh sựlãnh đạo của ĐCS với chức vụChủtịch BộChính trịvàChủtịch Ban Bí thưnăm 1943.

Ông ấy thích phôtrương nhàtrẻhơn nhiều, nhàtrẻmàhọđãxây dựng trong Diên An. Vànói vềviệc dân chủmang tầm quan trọng đối với ông nhưthếnào. Những người khách đến thăm bịgây ấn tượng.

Nhưng Tưởng dứt khoát chống lại các đềnghịhỗtrợMao mạnh hơn nữa của người Mỹ.

Và không có sựđồng ýcủa ông ấy thìngười Mỹkhông bước thêm bước tiến nào đểđến với những người Cộng sản. Con người Dân tộc Chủnghĩa đó–sựtính toán lànhưthế–cần phải làđối tác đáng tin cậy của họcảcho thời gian sau khi nước Nhật đãbại trận.

Nhưng điều đấy không cónghĩa làhọhélộkếhoạch của họcho ông ấy biết. Vìkhi quảbom nguyên tửđầu tiên của lịch sửrơi xuống Hiroshima vào ngày 6 tháng 8 năm 1945, Tưởng –cũng nhưMao –vẫn còn chuẩn bịtinh thần cho một cuộc chiến kéo dài nhiều năm chống lại láng giềng phía Đông. Ông ấy hoàn toàn không biết gìvềvũkhíkỳdiệu của Hoa Kỳcả.

Vẫn còn mang ấn tượng vềlực tàn phácủa loại bom mới của người Mỹ, Tưởng trải qua lần quân đội Xôviết tấn công người Nhật ởMãn Châu vào ngày 8 tháng 8: tại Hội nghịMalta trong tháng 2 năm 1945, Stalin đãhứa với người Mỹrằng trong vòng ba tháng sau khi chiến thắng Hitler, ông ấy sẽbước vào cuộc chiến ởThái Bình Dương. Bây giờ, nhàđộc tài đấy thực hiện lời hứa vàgửi quân đội của ông ấy đến đểchống lại một địch thủmàsau cơn sốc Hiroshima đãgần nhưbại trận.

Chỉmột ngày sau khi chiến dịch tấn công của Xôviết bắt đầu, ba ngày sau Hiroshima, quảbom nguyên tửthứhai của Hoa Kỳnổtung trong Nagasaki, vàvào ngày 15 tháng 8, Tưởng –người đang ăn tối với đại sứMexico ởTrùng Khánh –biết rằng Hoàng đếHirohito đãtuyên bốđầu hàng trong radio.

Tám năm liền, Tưởng đãchiến đấu chống lại người Nhật hùng mạnh hơn, chiến tranh dường nhưđãtrởthành việc thường ngày. Thếnhưng bây giờbất thình lình lại làhòa bình (trong những năm trước đó, người tướng lĩnh này đãlôi kéo cảcác viên tưlệnh vềphía mình: bằng áp lực hay với lời hứa hẹn một chức vụcao trong quân đội của ông ấy; bây giờchỉcòn người Cộng sản làchưa nằm dưới sựkiểm soát của ông ấy)

ỞMãn Châu, từ1931 trong tay người Nhật, khoảng 900.000 người lính bắt đầu rút quân; trong phần Trung Quốc còn lại, trước hết làởvùng bờbiển phía Đông, cả1,25 triệu quân lính chiếm đóng bây giờcũng rời khỏi đất nước này.

Đểngười của Tưởng cóthểtiếp nhận được lần đầu hàng của người Nhật, trong vòng hai tháng người Mỹđãcho máy bay chởhơn 110.000 người lính vàsĩquan của Quốc Dân Đảng đến những vủng bịchiếm đóng trước đây: Mãn Châu cũng nhưcác thành phốlớn của Trung Quốc.

Những người chiếm đóng trước đây chỉđược phép đầu hàng họ, Tưởng ra lệnh.

Nhưng những người Cộng sản cũng vội vãđi vào các tỉnh, thành phốvàlàng mạc, ởnhững nơi màcác thống đốc người Nhật đang chờđểkývăn kiện đầu hàng.

Đólàmột cuộc chạy đua giữa ĐCS vàQuốc Dân Đảng, vềviệc ai được phép đại diện cho quyền lực nhànước –bây giờ, vìtrong nước đãmởra một khoảng chân không quyền lực khổng lồ.

Hoa Kỳcốgắng thúc đẩy các đối thủđi đến một giải pháp chung. Họmuốn cómột đối tác Trung Quốc mạnh vàthống nhất, cũng làđối trọng với Liên bang Xôviết. Vàhọbiết rằng mâu thuẫn giữa Quốc Dân Đảng vànhững người Cộng sản cóthểđẩy đất nước này vào một cuộc nội chiến.

Vì thếmàtrong tháng 8 năm 1945, đại sứHoa KỳHurley đã thúc giục Mao Trạch Đông vàTưởng Giới Thạch đi đến những cuộc hội đàm hòa bình ởTrùng Khánh.

VÀ THẬT SỰ:bảy tuần sau khi Mao đến Trùng Khánh, đông đảo người dân đãvui mừng reo hòtrên đường phốcủa thủđôTrung Quốc. Các cuộc thương lượng kéo dài 43 ngày, Tưởng vàMao đãtrực tiếp gặp nhau bốn lần đểbàn vềcác hồsơdo nhân viên thương lượng dưới quyền trình lên.

Vào ngày 10 tháng 10, cuối cùng hai người đãkýtên vào một văn kiện màtrong đóhọtuyên bốýđịnh sẽthống nhất lực lượng quân đội của họ; thêm vào đó, họmuốn triệu tập một hội nghịnhằm đưa ra một Hiến Pháp mới cho Trung Quốc.

Cảhai người đàn ông tươi cười rạng rỡsau khi kývào văn kiện vàăn mừng.

Thếnhưng khi Mao trởvềđến Diên An, ông bịchứng tim đập nhanh vàchoáng váng, ông nằm xuống giường nhưng không nghỉngơi được, toát mồhôi, run cảngười. Con người lãnh đạo ĐCS dễbịstress gây bệnh, vàbây giờông ấy căng thẳng tới mức thân thểcủa ông nổi loạn.

Ông biết rằng cuộc đấu tranh giành Trung Quốc bây giờchỉvừa mới bắt đầu.

Ngay trước khi khởi hành đến Trùng Khánh, Mao đãchỉthịcho những người đồng chícủa ông ấy nắm lấy quyền chỉhuy trong càng nhiều vùng đất càng tốt, ngay cảtrong lúc đang thương lượng. Vìcuộc gặp gỡTưởng Giới Thạch đối với ông trước hết chỉlàmột sựnhượng bộHoa Kỳ: một mưu mẹo đểkhông đứng đấy nhưmột người cản trởsựthống nhất trong hòa bình.

Mao không tin Tưởng. Nếu nhưkhông cóHoa Kỳ, ông ấy phỏng đoán nhưthế, thìkẻthùkhông đội trời chung của ông ấy đãtiến công từlâu, đểtiêu diệt ông.

Và vì thếmàcuộc chạy đua tranh giành vùng ảnh hưởng càng rộng càng tốt cũng diễn ra trong thời gian ngưng bắn chính thức, người Quốc gia vàngười Cộng sản tiếp tục việc màhọđãlàm chậm nhất làkểtừkhi người Nhật đầu hàng: chuẩn bịcho trận đại chiến cuối cùng.

Trong những tháng tiếp theo sau đóthường xuyên xảy ra những trận đánh nhỏgiữa quân đội Quốc gia vàCộng sản. Những người Cộng sản tấn công trước hết làtrong vùng Mãn Châu phát triển cao vềcông nghiệp, pháhủy đường ray cũng nhưcột điện tín theo lối đánh du kích đãcónhiều kinh nghiệm –vàqua đógây khókhăn cho Quốc Dân Đảng trong việc lấy lại quyền kiểm soát ởmiền Bắc Trung Quốc.

Dù Tưởng vàMao cócam đoan muốn hòa bình đi nữa –thật sựlàcảhai đều nói dối.

Tuy Hoa Kỳvẫn tiếp tục cốgắng làm trung gian: Tổng thống Harry S. Truman gửi George Marshall đến Trung Quốc, một trong những nhàngoại giao tài giỏi nhất của ông ấy (người sau này sẽphát triển kếhoạch tái xây dựng châu Âu được gọi theo tên mình).

Nhưng khi người Cộng sản không tham dựhội nghịban hành Hiến Pháp do Quốc Dân Đảng triệu tập vào cuối năm 1946 thìcuối cùng người ta cũng biết chắc rằng sẽkhông cósựhợp nhất vềchính trị.

Mao không muốn làđối tác nhỏhơn của Quốc Dân Đảng. Ông ấy muốn thống trịtoàn Trung Quốc.

Tháng 1 năm 1947, George Marshall thất vọng trởvềHoa Kỳ, vàngay trong cùng tháng đó, BộNgoại giao Mỹtuyên bốtrong một bản thông tin báo chígồm mười dòng, rằng họđãgọi vềtất cảcác nhàngoại giao cónhiệm vụlàm trung gian giữa Tưởng vàMao.

Washington không còn hy vọng cóđược một giải pháp hòa bình. Cuộc đấu tranh giành quyền thống trịTrung Quốc bước vào giai đoạn quyết định. Đólàvềquyền thống trịnửa tỉcon người, tròn mười triệu kilômét vuông đất.

Vềquyền thống trịdân tộc lớn nhất thếgiới.

NGAY LẬP TỨCTưởng đẩy quân đội của mình lên phía Bắc. Mặc dùngười Cộng sản đãmạnh lên trong cuộc chiến chống Nhật, mởrộng lãnh thổcủa họ; bây giờquân đội của họđãcógần một triệu người cầm súng. Thêm vào đó, quân đội Xôviết, lực lượng lại rút khỏi Mãn Châu trong tháng 3 năm 1946, đãđểlại cho họtoàn bộxe tăng, máy bay vàsúng ống màhọđãlấy được từngười Nhật.

Thếnhưng người của Mao thường không biết phải sửdụng vũkhícủa người Nhật nhưthếnào. Vàvới 3,5 triệu người, những người Quốc gia cógần gấp bốn lần quân lính vàthêm vào đólàsửdụng trang bịhiện đại của người Mỹ.

Khi Quốc Dân Đảng chiếm Diên An đãbịngười Cộng sản bỏđi trong tháng 3 năm 1947, nhiều nhàquan sát đãnhìn thấy kết cuộc của cuộc chiến đang tiến đến gần.

Người Cộng sản phần lớn đãlui vềmiền Bắc của Mãn Châu, dưới áp lực của những người Quốc gia, họđãphải bỏhơn 150 thịtrấn –vàbây giờlàcảtrung tâm quyền lực trước đây của họnữa. Nhiều năm trời, Mao từthành phốtrong núi này đãlãnh đạo Đảng Cộng sản; nólàcăn cứquân sựcủa ông ấy vàđồng thời cũng lànơi giáo dục tưtưởng.

Tưởng cho máy bay chởmình đến trung tâm chỉhuy lúc trước của Mao, thăm hai hang động được trang bịđơn sơmàđối thủcủa ông đãviết những bài luận vềtriết học vàlàm thơởtrong đó.

Lầm chiếm được Diên An là một thành công lớn vềtuyên truyền cho những người Quốc gia: hân hoan khắp nơi trong Nam Kinh, thành phốmàbây giờlại chính thức làtrụsởchính phủcủa Quốc Dân Đảng.

Nhưng Mao, kịp thời rời thành phốtrên một con ngựa, vẫn bình thản (một điệp viên đãcảnh báo trước cuộc tấn công sắp được tiến hành của những người Quốc gia cho ông). Bây giờ, ông ấy rút vềphía bắc của tỉnh Thiểm Tây vàđưa ra chiến lược đấu tranh chiếm vùng Mãn Châu.

Mãn Châu, theo Mao, giống nhưmột cái ghếbành tiện lợi: với các quốc gia Cộng sản Mông CổvàTriều Tiên nhưtay ghế–vàLiên bang Xôviết nhưlưng ghế. Ông muốn dụTưởng, muốn khiến cho ông ta kéo căng chiến tuyến ra quádài. “Chúng ta cho Tưởng Diên An, ông ấy sẽcho chúng ta Trung Quốc”, ông trấn an các viên chỉhuy đang lo lắng.

Quảthật, quân đội Tưởng đãkhông còn khảnăng đáp ứng bởi cuộc tiến quân đãdiễn ra quánhanh chóng; thay vìcủng cốquyền lực của mình ởmiền Nam vàmiền Trung Trung Quốc, ông ấy muốn chiến thắng Mao một cách nhanh chóng –vàxem nhẹcác vấn đềđược cho rằng không quan trọng bằng các thành công vềquân sự.

Đảng của Tưởng, Quốc Dân Đảng, do Tôn Dật Tiên thành lập năm 1912 đểđại diện cho toàn thểngười dân, đãtrởthành một đảng của giới tinh hoa dưới sựlãnh đạo của ông ấy. Người hỗtrợhọlàchủngân hàng vàthương gia trong các thành phố. Quốc Dân Đảng cónền tảng quyền lực của họởđó, trong các trung tâm tài chính ởmiền Nam vàmiền Đông Trung Quốc.

Nhưng sau khi người Nhật rút lui, các thành phốlớn của Trung Quốc nằm trong một tình trạng đổnát. Người Nhật không những áp đặt một loại tiền tệriêng cho chính phủbùnhìn ởBắc Kinh màcũng phát hành các loại tiền tệđịa phương khác nhau trong những vùng do họchiếm đóng.

Bây giờ, khi những người Quốc gia trởvềcác thành phố, sựtồn tại song song của đồng “fabi”của họvàcác loại tiền tệcủa người chiếm đóng trước đây đãgây ra hỗn loạn. Với những cúđánh cược của mình, giới đầu cơtài chính còn làm cho giácảcàng khác nhau nhiều hơn từthành phốnày sang thành phốkhác, vàqua đólàm cho thương mại càng khókhăn hơn.

Thêm vào đấy, thường vẫn còn chưa rõlàcác cửa hàng vàdoanh nghiệp được người Nhật quản lýtrước đây bây giờthật ra làthuộc vềai –vàcho tới khi tình trạng sởhữu được giải quyết thìngười ta đãmất nhiều thời gian quýbáu. Nạn thất nghiệp tăng lên, cũng vìsau khi chiến thắng nước Nhật, Tưởng phải cắt giảm sản suất trong các nhàmáy chếtạo vũkhíđược nhànước tài trợ.

Câu trảlời của chính phủông ấy cho các vấn đềcấp bách của kinh tếvàtài chính thật đơn giản cũng nhưcónhiều hậu quả: họin nhiều tiền hơn –vàqua đógóp phần làm cho lạm phát tăng vọt, cái đãlàmột vấn đềtừnhiều năm nay.

Từnăm 1945 đến 1947, giálương thực thực phẩm ởThượng Hải tăng lên gấp 30 lần. Những người chủphải đi qua các cửa hàng của mình nhiều lần trong một ngày đểthay đổi bảng giá.

Những người công nhân màtiền lương của họkhông còn cógiátrịgìnữa đình công ngày càng thường xuyên hơn; khi công nhân viên của các nhà máy điện Thượng Hải đình công, các bên đang tranh cãi với nhau phải thương lượng dưới ánh nến.

Quốc Dân Đảng cốgắng kìm chếlạm phát bằng cách ấn định giácảbằng luật lệ; họphân phát phiếu lương thực, lại phát hành một loại tiền mới: đồng nhân dân tệvàng. Nhưng đồng tiền này cũng không thểngăn chận được việc nước Cộng hòa Trung Hoa rơi dần dần vềmức thương mại hàng đổi hàng.

Các cải cách của ngưởi Quốc gia cũng thất bại bởi vìtham nhũng đãlàm cho Quốc Dân Đảng bịhưhỏng. Thành viên cấp cao của Đảng biển thủtiền thuế, cảởnông thôn, nơi màthật ra bây giờngười Quốc gia cần phải chiếm được thiện cảm của người dân ởđó.

Tưởng đưa người từbộmáy Đảng của ông ấy vềnhững thịtrấn vàlàng mạc hẻo lánh, những nơi màchính phủtrung ương của ông ấy nắm được quyền kiểm soát sau khi thời chiếm đóng của người Nhật chấm dứt vàngười Cộng sản rút lui vềphương Bắc.

Nhưng các thịtrưởng Quốc gia thường ít hiểu biết vềtình trạng ởđịa phương, vàthường cũng không quan tâm đến những điều đấy. Họphớt lờnhững lời ta thán của nông dân nghèo, thay vào đấy lại bảo vệđịa chủ, những người đãbịxua đuổi đi dưới thời thống trịcủa những người Cộng sản vàbây giờquay trởvềvới tài sản của mình –vàvìthếmàđãkhiến cho người dân ởnông thôn căm ghét họ.

Sau những năm chịu nhiều thiếu thốn dưới thời chiếm đóng của người Nhật vàsau những nỗi kinh hoàng của các chiến dịch “ba lần tất cả”, sau khi đồng ruộng của họđãbịnước của con sông Hoàng Hàtàn phávàsau những mùa Đông khắc nghiệt của những năm vừa rồi, bây giờnhững người nông dân sẵn sàng hỗtrợcho bất kỳai cóthểlàm giảm bớt sựnghèo nàn của họ–kểcảnhững người Cộng sản.

Ngược lại, khác với nhưđãhứa trước đây, người Quốc gia thường không trảtiền cho những lần đóng góp đặc biệt màtrong thời chiến họđãyêu cầu nông dân đóng góp dưới dạng lúa mì, bắp hay đậu. Vànếu nhưcótrảthìhọđền bùcho những người nông dân đấy bằng những món tiền quáthấp hay bằng những loại tiền tệvôgiátrị.

Nhưng người của Tưởng lại càng nghiêm khắc hơn khi bắt buộc những người nông dân lệthuộc phải đáp ứng các yêu cầu của địa chủtrong những vùng đãgiành lại được quyền kiểm soát từnhững người Cộng sản: nếu nhưnhững người mắc nợnghèo nàn không chịu trảtiền, họsẽbịngười của phe Quốc gia bắn chết.

TRONG NHỮNG VÙNGdo người Cộng sản kiểm soát thìngược lại, giới địa chủphải chịu khổ. Mao tước quyền sởhữu của họvàtrao đất của họvềcho nông dân. Người của ông ấy dẫn địa chủbịtrói, bịcho làlànhững kẻthùcủa nhân dân, ra trước các ủy ban làng.

Những người nông dân tốcáo, tường thuật lại vềsựbóc lột nhiều năm liền, vềsựlạm dụng; họchửi rủa những người cho họthuêđất trước đây, hét to sát vào mặt họ.

Thường cuộc thanh toán đấy chấm dứt bằng cách người dân làng, được các cán bộCộng sản xúi giục, dùng tay không, gậy gộc vàgạch đáđánh những người bịtốcáo cho tới chết. Nếu nhưlần nào màsựtức giận của đám đông không bùng phát thìmột đại diện của ĐCS sẽbắn vào đầu của kẻthùgiai cấp.

Từ1945 cho tới 1949, cókhoảng một triệu người sởhữu ruộng đất đãchết vìcác “tòa án nhân dân”này.

Năm 1947, khi Ngạn Anh, người con trai 25 tuổi của Mao, chứng kiến một trong những lần hành hình nhưthế, anh ấy đãquỵxuống vàkhóc lóc hàng giờ.

Cha của anh ấy đãgửi anh ấy đến các tòa án nhân dân đểanh ấy học tập được sựcứng rắn cách mạng cần thiết. Thếnhưng hình ảnh của tám người bịđánh chết, Ngạn Anh ghi lại trong quyển nhật kýcủa mình nhưthế, chỉđểlại sựđau đớn trong lòng anh ấy.

Nhưng với chiến dịch chống giới tinh hoa ởđó, Mao được nhiều người trong sốnhững người dân ởnông thôn theo mình. Ngày càng cónhiều nông dân sẵn sàng ủng hộngười Cộng sản trong cuộc chiến chống Quốc Dân Đảng của họ; cókhông ít người đãtình nguyện gia nhập “Quân đội Giải phóng Nhân dân”của Mao.

Ngược lại, năm 1947 người Quốc gia bắt buộc phải ban hành một đạo luật cho phép họép buộc bất kỳmột người đàn ông cókhảnăng chiến đấu nào đều cũng phải phục vụtrong quân đội.

Họgửi những nhóm tuyển mộđi vào làng, tìm kiếm tất cảnhững người đang trốn tránh đểkhông phải bịđi chiến đấu. Cho mỗi một người màhọbắt được, các nhóm tìm người này nhận được một món tiền thưởng hay một khẩu phần ăn thêm.

Trên đường vềcác căn cứquân đội, những kẻđi bắt người trói lính mới tuyển mộvào với nhau; vìthếnên họđi thành hàng, theo nhóm mười người. Quân lính của Tưởng trông giống nhưtùnhân.

Gần một nửa sốlính mới trốn ra khỏi các trại huấn luyện. Vìthếmàmỗi người trong nhóm phải chịu trách nhiệm cho người chạy trước mình; nếu một người trốn thoát được thìchỉhuy sẽcắt bớt phần ăn vốn đãkhông đủrồi, trừng phạt thêm người đấy bằng cách đánh đập.

Ai rớt lại sẽbịđói. Vìcác viên sĩquan thường bán cho lái buôn phần gạo được cung cấp cho đơn vịcủa mình.

Do vậy nên những người lính thường mang trong túi áo khoác của họcùng một chiếc bánh gạo đấy nhiều ngày liền, chỉcắn một mẩu khi không thểnào chịu đựng nỗi cơn đói nữa. Gần một phần năm đãchết vìđói ngay trong thời gian huấn luyện.

Đầu năm 1947: người của Mao dám thực hiện một cuộc phản công lớn đầu tiên. Tính bạc nhược của cỗmáy quân đội được cho làvượt trội hơn của Tưởng đãlộra nhanh chóng. Dưới những cuộc tấn công của Hồng Quân, lực lượng của ông ấy rút lui nhanh chóng, nhiều người lính lợi dụng sựhỗn loạn của chiến trường đểbỏtrốn.

Chỉtrong vòng vài tháng, những người Cộng sản chiếm nhiều phần của miền Đông Bắc Trung Quốc, họngạc nhiên vềquy môcủa sựthành công của họ. Mao quyết định rằng bây giờlàđãđến lúc phải đương đầu trực tiếp với địch thủtrên chiến trường.

Các viên tướng của ông ấy nghi ngại. Tuy làhọđãtiếp tục hiện đại hóa quân đội Cộng sản trong thành phốcông nghiệp Cáp NhĩTân trong vùng Mãn Châu vàđãtái cấu trúc quân đội thành các sưđoàn được tổchức chặt chẽ. Thêm vào đó, tùbinh phe Quốc gia vàcốvấn Xôviết thời gian sau này đãgiải thích cho họcách sửdụng xe tăng vàmáy bay của Nhật. Nhưng mặc dùvậy, các chuyên gia quân sựvẫn còn chưa chắc chắn, liệu một sựđối đầu với Quốc Dân Đảng làcóquásớm hay không.

Nhưng Mao vẫn kiên quyết –vàra lệnh cho người của mình “đập tan hoàn toàn”quân đội của những người Quốc gia.

Vào cuối mùa hè1948, những người Cộng sản bắt đầu một cuộc tấn công cóquy môlớn vào Thẩm Dương vàTrường Xuân, hai thành phốlớn cuối cùng còn do người Quốc gia kiểm soát. Trong lúc tiến công, quân đội của ĐCS lần đầu tiên sửdụng nhiều súng đại bác. Vàcác đơn vịcủa Quốc Dân Đảng lại thối lui.

Sau khi quân đội của Mao chiếm được một giao điểm đường sắt quan trọng, họbao vây cảhai trung tâm của phe Quốc gia.

Trong Trường Xuân, sau năm tháng bịbao vây, nạn đói lớn tới mức thịt người chết trởthành món hàng buôn bán được thèm muốn; những người cốthủvẫn bắn chết bất kỳai cốgắng chạy trốn. Khi những người Cộng sản cuối cùng rồi cũng tiến vào thành phố, họđãbước đi trên xác chết.

Chỉtrong vòng ba tháng, người Quốc gia đãmất hơn 400.000 người, Hồng Quân bây giờkiểm soát toàn bộvùng Mãn Châu.

Tưởng bịsốc, gọi các chiến bại đólàmột “thảm họa thếgiới”. Cuối năm 1948, ông ấy liên lạc với cảHoa Kỳlẫn Liên bang Xôviết, hỏi rằng họcó thểlàm trung gian đểthương lượng đình chiến giữa ông vànhững người Cộng sản hay không.

Nhưng Mao không quan tâm đến một thỏa hiệp. Chiến cuộc biến chuyển thuận lợi cho ông ấy quánhanh vàquárõràng. Vàcon đường chiến thắng của quân đội ông ấy vẫn tiếp tục, họchiến thắng hết trận đánh này sang trận đánh khác.

Tinh thần chiến đấu của lực lượng đói ăn của Tưởng ngày càng xấu đi. Nhiều người trong sốhọcốgắng tránh chạm trán với quân địch bất cứlúc nào cóthểđược. Cảưu thếvềkhông quân cũng không giúp đỡđược họ, vìnhững người Quốc gia đãkhông chúýđến việc đào tạo cho đủphi công; thêm vào đó, họkhông thểbảo vệcác phi trường của họtrước Hồng Quân. Thường những người lính đang rút lui của Tưởng đều bỏlại vũkhícủa họcho đối phương.

Khi cuối cùng rồi những người Cộng sản cũng tiến quân vào Bắc Kinh trong tháng 1 năm 1949, họcửhành một cuộc duyệt binh trong thành phốmang nhiều biểu tượng này. Hơn một giờliền, một đoàn xe chạy ngang qua những người dân hiếu kỳ: xe tăng, xe tải, đại bác, xe Jeep.

Một nhà quan sát người Mỹhiện diện tại chỗngạc nhiên nhận ra rằng những thiết bịquân sựđược phôtrương ra ởđấy phần lớn làđều sản phẩm của Mỹ–những vũkhímàthời trước Tưởng đãyêu cầu từngười Mỹbây giờlại giúp cho những người Cộng sản.

Trong tháng 4, họchiếm Nam Kinh, một tháng sau đólàThượng Hải. Trên đường rút lui, Tưởng viếng thăm lần cuối cùng KhêKhẩu Trấn, lànơi sinh của ông ấy, quỳtrước mộcủa người mẹvàkhóc hàng giờliền.

Ông ấy biết: cuộc chiến đãngãngũ. Từgần hai năm nay, quân đội của ông không còn đánh thắng một trận lớn nào nữa.

Mặc dùvậy, ông vẫn ra lệnh cho quân đội của ông tiếp tục chiến đấu. Ông muốn kéo dài thời gian đểchuẩn bịcho lần ra đi sang Đài Loan.

Người Quốc gia đãgiành lấy quyền kiểm soát hòn đảo trước bờbiển Đông Nam của Trung Quốc năm 1947, đập tan sựchống đối của người Đài Loan một cách đẫm máu. Bây giờ, cán bộĐảng của Tưởng chuyển hàng triệu dollar sang thủđôĐài Bắc của hòn đảo.

Lần cuối cùng, Quốc Dân Đảng tuyên bốTrùng Khánh làthủđôcủa Cộng hòa Trung Quốc, thếnhưng lời tuyên bốđấy không gìkhác hơn làmột động thái vônghĩa của một chính quyền đãbại trận.

ỞBắc Kinh, Mao triệu tập một đại hội chính trịvào cuối tháng 9, cái mặc dùbịĐCS chiếm thếáp đảo nhưng cũng lưu ýđến 14 đảng nhỏhơn.

Dưới sựlãnh đạo của Mao, các thành viên quyết định rằng Bắc Kinh ngay lập tức lại làthủđôcủa Trung Quốc.

Và họcũng chọn một láquốc kỳmới: một ngôi sao lớn, năm cánh trên nền đỏ, được bao quanh bởi bốn ngôi sao nhỏhơn. Ngôi sao lớn làbiểu tượng cho ĐCS, bốn ngôi sao nhỏlàcác trụchống của nhànước tương lai: nông dân, công dân, tiểu tưsản vàcảtưsản.

Cuối cùng, hội nghịcũng quyết định thay thếlịch cách mạng của Quốc Dân Đảng (chọn năm thành lập nền cộng hòa –1912 –là“năm một”) bằng lịch Gregory.

Và vì thếmàởTrung Quốc cũng làngày 1 tháng 10 năm 1949, khi Mao bước lên một khán đài ởThiên An Môn, cổng chính đểvào Cấm Thành.

Nằm phía sau ông làcác dinh thựto lớn màtừtrong đó, các hoàng đếTrung Quốc đãcai trịđất nước này qua nhiều thếkỷ. Trước ông, trên quảng trường Thiên An Môn, vào khoảng 300.000 người đang chờđợi thông điệp của ông.

Với giọng nói cao của ông ấy, gần nhưhát, ông nói to với họnhững lời nói đánh dấu lần kết thúc cuộc nội chiến đãkéo dài bốn năm, cuộc chạy đua chết người đấy vìquyền thống trịTrung Quốc: “Đồng bào, tôi tuyên bố: nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập!”

Cho tới năm 1951, Mao sẽđập tan các kháng cựcuối cùng trong những vùng ởrìa của đất nước –vàchiến thắng những người theo Quốc Dân Đảng còn sót lại cũng nhưnhững người ly khai ởđịa phương.

Đối với người Mỹ, chiến thắng của Mao làmột thất bại chính trịto lớn, bây giờ, trong cuộc Chiến Tranh Lạnh, họcóthêm một đối thủ. Đối với Tưởng Giới Thạch, đócónghĩa làsựkết thúc giấc mơcủa ông ấy, thống nhất đất nước dưới dựlãnh đạo của mình.

Ông ấy còn cai trịmột cách độc tài tròn 25 năm nữa ởĐài Loan vàđại diện cho quêhương của ông ấy ởLiên Hiệp Quốc cho tới năm 1971; là tổng thống của “Cộng hòa Trung Hoa”bénhỏ, ông công khai theo đuổi đường lối tái chiếm Trung Hoa lục địa cho tới khi qua đời năm 1975.

Nhưng ở đấy, đối thủ của ông cuối cùng cũng đã giành được độc quyền năm 1949: Mao Trạch Đông.

Trích mt phn chuyên san lch sTrung Quốc của Mao Trạch Đông” do GEO Epoche xut bn,

Phan Ba dch

Nguồn:nghiencuulichsu.com

—————

http://vanhoanghean.com.vn/goc-nhin-van-hoa3/nhin-ra-the-gioi41/trung-quoc-cua-mao-trach-dong