Xấu người như thị Nở- tình người như thị Nở !

Tác giả: Đào Dục Tú

KD: Có lẽ trên văn đàn nước Việt, không ai có hạnh phúc như nhà văn Nam Cao, dù khi sống, ông cũng từng trong cảnh “sống mòn” như mọi trí thức, văn nghệ sĩ nghèo thời đó. Hạnh phúc bởi các tác phẩm của ông, các nhân vật ông sinh nở, điển hình là Chí Phèo- Thị Nở vẫn sống cùng thời gian, từ quá khứ cho đến hiện tại hôm nay, và chắc chắn mãi mãi sau này, hậu thế vẫn sẽ phải cười và khóc cùng Chí Phèo – Thị Nở của ông.

Đó chẳng là hạnh phúc một nhà văn thì là gì?

Cảm ơn anh Đào Dục Tú  😛

———–

Trong một bài phiếm đàm về văn học Việt với vấn nạn “bao giờ có tác phẩm xứng tầm”, tôi “liều” đưa ra lời bình nghị của “dân ngoại đạo”. Đại ý văn học Việt, hay nói như trước đây ,văn học cách mạng, xem xét mấy chục năm nay chưa thấy có nhân vật nào đạt tới điển hình được như anh Chí Phèo với chị Thị Nở của cụ Nam Cao. Vì đâu nên nỗi ? Có nhà văn nói lời tâm huyết “Hãy đọc lời ai điếu cho một nền văn học minh họa”. Có nhà phê bình . . .minh triết thuyết lý sâu sắc, định nghĩa văn học “ta” là văn học phải đạo. Minh họa hay phải đạo thì hỏi làm sao có tác phẩm văn chương lớn ” sống động cùng thời đại”, có nhân vật văn chương điển hình?

Thị Nở và Chí Phèo trên màn ảnh VN. Nguồn: Trên mạng

Trở lại chuyện anh Chí, chị Nở; “anh chị” điển hình tới mức không chỉ lừ lừ đi vào đời sống nhân quần xã hội hơn nửa thế kỷ qua lắm chuyện nương dâu bãi bể , vật đổi sao dời mà còn trở thành đề tài cho . . . vô khối nhà thơ, giống như “em Mầu” trong sân khấu chèo cổ nổi tiếng Quan Âm Thị Kính. Trong số những người “vịnh” thị Nở, tôi thấy bài thơ của nhà thơ Quang Huy có nhiều điều lý thú nhất khi đọc chậm. Bài “Nỗi niềm thị Nở” mở đầu là câu “phản đề”: Người ta cứ bảo dở hơi/  Chấp chi miệng thế lắm lời thị phi.

Đấy là “phản đề” kép , nói là của chính thị Nở cũng đúng ;mà bảo tác giả “đỡ lời” cho thị cũng phải. Này nhé :

                                      Dở hơi là dở hơi gì

                                      Váy em xắn lệch nhiều khi cũng tình

Ừ thì thị xấu người , lại vô duyên. . . chập mạch  xấu nết nữa ,đứng đâu đi đâu cũng cười trơ hàm răng “cải mả” trông gớm chết! Thế nhưng thị cũng là một người đàn bà . . . phình phường (!) như ai kia. Mà nói như câu ngạn ngữ Tây, không có người đàn bà xấu; chỉ có người đàn bà chưa biết làm đẹp mà thôi. Thị nghèo ,nghèo rớt mồng tơi sống với bà dì dở hơi trong cái làng Vũ Đại như  đám ao tù thời trung cổ ấy, lấy đâu ra “ngữ cảnh cao sang” ,lấy đâu ra tiền mà làm duyên với dáng.

Thế nhưng thị “vô thức” xắn lệch cái váy đụp ấy lên thôi nhé , chỉ hé lộ cho người đời cái “tỉnh tình tinh” trinh trắng thôi nhé, đảm bảo lũ lý Cường cùng đám Ưng Khuyển vác gậy làng Vũ Đại khối đứa “chết thèm” cho mà xem! Bằng chứng là Chí Phèo, loại  người đã thành công cụ đâm thuê chém mướn của bộ máy lý dịch phi nhân tính:                        

                                                Làng này khối kẻ sợ anh

                                                Rượu be với chiếc mành sành cầm tay

                                                Sợ anh chửi đổng suốt ngày

Cái người “đến thế thì thôi” mà trong đáy sâu tâm thức vẫn le lói ánh thiện lương, biết mười mươi thị Nở “Chỉ mình em biết anh say rất . . .hiền”. Anh “say rất hiền” ấy, anh ý thức rõ thân phận và giá trị. . . người trong con mắt thị Nở:

                                                Anh không nhà cửa bạc tiền

                                      Không ưa luồn cúi không quên phận nghèo

                                                Cái tên thơ mộng Chí Phèo

                                      Làm em đứt ruột mấy chiều bờ ao

                                                Quần anh ống thấp ống cao

                                      Làm em hồn vía nao nao đêm ngày

Đã thơ ” trên sáu dưới tám” thuần Việt, tác giả lại dùng đậm đặc từ ngữ dân gian giản dị sinh động  như dở hơi , lắm lời, chửi đổng, đứt ruột , nao nao, ống  thấp ống cao vân vân. Tiếp đấy nhà thơ lại đưa đúng chỗ đúng lúc câu ngạn ngữ “nồi nào vung ấy” thật đắc địa vào mối duyên tình thị Nở- Chí Phèo:

                                                Khen cho con tạo khéo tay

                                                Nồi này thì úp vung này chớ sao

Con Tạo viết hoa “úp ” là “úp” duyên tình  thế nào:

                                                Đêm nay trời ở rất cao

                                                Sương thì đẫm quá trăng sao lại nhòa

                                                Người ta. . . mặc kệ người ta

                                                Chỉ em rất thật đàn bà với anh

 Hai câu kết của nhà thơ Quang Huy cho bài thơ ” Nỗi niềm thị Nở” đắt giá lắm:  

                                                Thôi rồi đắt quá tiết trinh

                                                Hồn em nhập bát cháo hành ngàn năm

Bát cháo hành thị Nở , ai cũng biết là biểu trưng của tình nghĩa vợ chồng, một giá trị nhân bản chung, một giá trị Việt được tiền nhân xa xưa cổ tích nâng lên hàng luân thường đạo lý tuyệt đối

Viết gì nữa cũng thành . . .thừa chữ, thừa lời. Xin giới thiệu bài thơ “Nỗi niềm thị Nở” của “bác” Quang Huy nay chắc đã trên tám mươi xuân, một bài thơ ý vị  cùng bạn đọc .