Lời tri âm đầu năm mới

Tác giả: Tô Văn Trường

KD: Bất ngờ, mình nhận được bài viết này của Ts Tô Văn Trường. Có lẽ mùa xuân đã khiến ông cảm xúc với một bài thơ mà mình làm khi Mùa xuân đã hơi hướng đâu đây. Có lẽ từ bài thơ Có một này, TS Tô Văn Trường- con người của công việc, của lao động chữ nghĩa lại nhớ về Có một của ông thuở xa xưa  😛

Âu cũng là niềm vui chia sẻ giữa những người bạn biết trọng những giá trị chân thiện mỹ. Xin đăng lên Blog bài viết của ông để bạn đọc chia sẻ, và thư thái giữa những ngày đầu năm, mới.

Cảm ơn Ts Tô Văn Trường 😛

———

Trên blog của nhà báo Kim Dung/Kỳ Duyên, đúng ngày đầu năm mới 2015 đăng bài thơ “Có một” của chính tác giả.

.
“Có một mùa xuân đã rất gần
Mưa lay phay gió bụi phân vân
Tầm xuân thức hé màu mắt biếc
Hoa gạo ngủ vùi chờ phút mở xuân

.
Có một lặng thầm tri kỷ tri âm
Đón đợi nhau mỗi chiều xõa bóng
“Trời còn có lúc sao không mọc
Anh chẳng đêm nào không nhớ em”(*)

.
Mượn câu thơ trao dịu những êm đềm
Nơi mắt bão nhớ nghiêng nhớ ngả
Nơi tiếng cười chảy tan tất cả
Mọi buồn đau khắc khoải con tim

.
Nơi góc trời xa xích lại gần thêm
Và ấm áp anh gọi nỗi đau hạnh phúc
Hoa gạo cháy phía tháng ba đỏ rực
Cho tình xuân như hóa lạ thành quen

.
Có một cuộc đời rất anh rất em
Khác biệt đến tận cùng hai ngả
Lại gặp nhau chân trời góc bể
Ánh nhìn chung một hướng nhân quần

.
Có một yêu thương rất xuân rất xinh
Cung đàn réo rắt thoắt chở bình minh
Có một hoan ca mừng Xuân nở
Đời hai ta vẫn đón đợi ngày xanh
———
(*) Câu thơ của nhà thơ Nguyễn Bính

.
Đọc và cảm bài thơ “Có một” trên đây của Kim Dung/Kỳ Duyên, người đọc hiểu đó là tình cảm riêng tư của tác giả với người bạn xưa, trong cái riêng có cái chung, trong cái rất chung lại có cái riêng khu biệt, cái cá thể hòa trong cái tổng thể. Ừ, dẫu có khác biệt “tận cùng hai ngả” đấy, nhưng nó là cái chung nhất của chúng ta.

Rõ ràng cái ‘tôi’, trong cái ‘chúng ta’, hòa quyện để : “đón đợi ngày xanh”. Cái sâu thẳm nội tâm và cái ý nhị liên tưởng hình-bóng là như thế: “Có một cuộc đời rất anh rất em/Khác biệt đến tận cùng hai ngả/Có một mùa xuân đã rất gần/Có một lặng thầm tri kỷ tri âm/Nơi góc trời xa xích lại gần thêm”.

.
Nếu ai đã nghiên cứu về thơ qua các tác phẩm của Lạc Nam “Các thể thơ”, Lam Giang “Khảo luận về thơ”, hay Quách Tấn “Thơ Đường” thì dễ nhận ra bài thơ “Có một” của Kim Dung/Kỳ Duyên thuộc loại thơ mới. Có vài câu thơ sẽ dễ đọc và dễ nhớ hơn, nếu được sửa từ 8 chữ sang 7 chữ như câu 4,9,14,16, 20 và 22. Nhưng ngẫm suy, cứ nên để nguyên tác vì đây là tình cảm riêng tư, lời thơ từ con tim đang hồi ức, không nên luật hóa nó, cứ để không gian tự do cho cảm xúc trải ra tự nhiên, gò vào niêm luật có khi lại mất cái ý tứ nguyên sơ.

Những ai thường đọc các bài viết phản biện xã hội trên TuanVN- VNN của tác giả Kim Dung/Kỳ Duyên thấy các bài phản biện chính luận của tác giả thường sắc sảo, sòng phẳng, đáo để (như giọng đàn ông!), rất tương phản với bài thơ “Có một” nhiều cảm xúc sâu lắng, tinh tế, ý nhị, và cả những băn khoăn, day dứt ngổn ngang và chan chứa bao dung nữ tính rất đáng yêu. Cứ như cái cây bên bờ soi bóng xuống hồ, lý trí càng vươn cao đến chân thật bao nhiêu, thì tình cảm càng lắng sâu bấy nhiêu.

Bài thơ “Có một” là tình cảm riêng tư và có cảm tưởng của một người đang mơ. Mỗi người và mỗi giai đoạn của cuộc đời cái mơ một khác. Mơ mộng, mơ màng, mơ ước cả trong giấc mơ vv… Nhưng, tựu chung lại, mơ là cái quyền bất khả xâm phạm của con người và cũng là con dao hai lưỡi ! Nó đẽo gọt cho cuộc đời và nó cũng có thể lặng lẽ … cắt (hoặc băm) vụn những trái tim!

Tôi được người bạn, thế hệ đàn anh kể lại, khoảng mươi năm về trước, mỗi khi Anh tới thăm nhà thơ Hoàng Cầm (ở phố Lý Quốc Sư – Hà Nội) đều được nhà thơ cho nhâm nhi một thứ rượu tự chế ngon tuyệt và biết là có mùi trái cây mà đoán không tài nào ra! Một lần, nhà thơ Hoàng Cầm kéo khách vào gian buồng ngủ nhỏ bé của mình và lôi ra từ gầm giường hai cái bình thủy tinh trái cây ngâm rượu – một bình là trái mơ và một bình ngâm trái quất (tắc) .

Và, bảo: “mình pha trộn cả hai thứ, cho nó có mùi vị ngon và lạ – nhưng ít ai biết rằng hễ MƠ là TẮC nói theo tiếng miền Nam hoặc bị nó QUẤT nói theo tên miền Bắc ! TẮC hay QUẤT đằng nào cũng đau cả chú mày ạ !”

Từ bài thơ “Có một” của Kỳ Duyên, làm tôi nhớ đến bài thơ “Em đi tìm anh trên bán đảo Balkan” của tác giả Khổng Văn Đường cũng là một góc nhìn về nỗi nhớ day dứt, da diết của đôi trai gái đã từng yêu quý nhau, được cựu Bộ trưởng Bộ Mỏ và Than – Nguyễn Chân dịch sang tiếng Pháp, Nga và Hán Việt:

“Em đi tìm anh trên bán đảo Ban-căng
Tìm không thấy chỉ thấy trời im lặng
Một mình em trong màn đêm thanh vắng
Tim bồi hồi chân bước vội dưới trăng

Em trèo lên đỉnh núi cao Các-pát
Nhìn theo anh mất hút biết về đâu
Chân ai đi xa lắc tím trời Âu
Dòng nước mắt bỗng trào ra chua chát!

Em lại đến biển Đen xưa dào dạt
Sóng xô bờ liên tiếp gọi triền miên
Buồn! Chao ôi, gió làm em phiêu bạt
Thân cô đơn kinh khiếp cả trăng hiền!

Ôi dòng xanh rầm rì sông Đa-nuýp
Mây trời in lồng lộng giữa dòng sông
Nên ngàn năm êm đềm trôi một nhịp
Chỉ mình em nhức nhối vết thương lòng!…

Em cầu nguyện. Còn anh, anh chẳng biết
Trái tim anh sao giá lạnh thờ ơ?
Và hôm nay dù tình anh đã hết
Em vẫn mong, vẫn hy vọng, vẫn chờ…

Vẫn trèo lên đỉnh cao Các-pát
Vẫn theo dòng Đa-nuýp những đêm trăng
Em lại đến biển Đen xưa dào dạt
Đi tìm anh trên bán đảo Ban-căng!”

(Bucharest, 19.3.1969).

JE TE RECHERCHE SUR TOUTE
LA PÉNINSULE DE BALKAN
KHONG VAN DƯƠNG
Je te recherche sur toute la presqu’île de Balkan
Mais ne t’ai pas trouvé, tout autour règne un silence
Je reste désolée sous un ciel calme et discret
Anxieuse, je marche sous la lune aux pas pressés

Je grimpe au sommet des Carpates lentement
Cherchant ton ombre, mais tu as disparu sans trace
Tu es très loin en Europe, dans un quelconque espace
Coulent mes larmes d’amertume abondamment

Je retourne à la Mer Noire aux flots débordants
Qui déferlent sur le rivage en nous appelant
Solitaire, ainsi le vent m’emporte à son gré
J’ai peur même de la lune innocente, étant esseulée

Oh! Le fleuve bleu, Danube, qui coule en murmurant
Et reflète l’image des nues dans son courant
Il s’écoule pendant des millénaires en cadence
Chez moi seule la plaie du cœur me ronge constamment

Je prie Dieu pour notre chance, mais tu ne le sais pas
Pourquoi ton cœur est devenu si indifférent?
Et aujourd’hui, malgré qu’a pris fin ton amour
Toujours j’espère, je souhaite et attends ton retour

Je continue à grimper au sommet des Carpates
Et suis l’écoulement du Danube des nuits blanches
Retournerai-je à la Mer Noire aux vagues débordantes
Et j’irai te quérir sur la presqu’île de Balkan!

Я ТЕБЯ ИСКАЛА НА ПОЛУОСТРОВЕ БАЛКАНА
ДО ВАН ДУОНГ
Я тебя искала на Балканом Полуострове
Тебя не нашла, видела лишь небо тихое
Одиночна так под ночной завесой
Взвольнованно поспешно шагала под луной

Карабкалась на вершину Карпатского Хребета
Следовала твою тень, что исчезла не знаю где
Ты отошёл слишком далеко на Европе
Хлынули непрерыывно мои скорбные слёза

Приехала на Чёрное Море, где плещут волны
Которые, бущуя на берег, постоянно зовут нас
Ах! Какая печаль, ветер меня уносил вдаль
Одинокая, я боюсь даже доброй луны

Голубой Дунай, который постоянно шумит
Обнимает в своём потоке облака
Таким образом тысячи лет он тихо течёт
Только испытываю душевную рану я…

Mолю Бога за наc, а ты не знаешь этого
Почему твоё сердце безразличным стало
И сегодня, хотя твоя любовь уж кончилась
Я продолжаю желать, надеять и тебя ждать

Опять карабкаюсь на вершину Карпатов
И слежу в лунных ночах за течение Дуная
Прихожу в Чёрное Море с плещущими волнами
Чтоб тебя искать на полуострове Балкана

我尋君在班兢半島 NGÃ TẦM QUÂN TẠI
孔文堂 BAN CĂNG BÁN ĐẢO
KHỔNG VĂN ĐƯƠNG
斑兢半島我尋君 Ban Căng bán đảo ngã tầm quân (*)
唯見靜天不見人 Duy kiến tĩnh thiên bất kiến nhân
獨自清寥長寂夜 Độc tự thanh liêu trường tịch dạ
徘徊映下躩娥輪 Bồi hồi ánh hạ khước nga luân

我登閣捌高山嶺 Ngã đăng Cac Bát cao sơn lĩnh (*)
無影無形不遇君 Vô ảnh, vô hình bất ngộ quân
迂闊歐州何地覓 Vu khoát Âu Châu hà địa mịch
忽然淚滴很酸辛 Hốt nhiên lệ trích ngận toan tân

我迴黑海舊沙津 Ngã hồi Hắc Hải cựu sa tân
海角揚波滿溢頻 Hải giác dương ba mãn dật tần
卡沓狂風飄泊我 Tạp đạp cuồng phong phiêu bạc ngã
月光好意怕孤身 Nguyệt quang hảo ý phạ cô thân

慢慢喧嘩流多聶 Mạn mạn huyên hoa lưu Đa Niếp(*)
長空雲影照江心 Trường không vân ảnh chiếu giang tâm
千秋安靜飄單節 Thiên thu an tĩnh phiêu đơn tiết
獨自剌疼我內痕 Độc tự lạt đông ngã nội ngân…

我又願求君不識 Ngã hựu nguyện cầu quân bất thức
戀心何故以成冰 Luyến tâm hà cố dĩ thành băng
今時即使君情盡 Kim thời tức sử quân tình tận
等待余心接永恆 Đẳng đãi dư tâm tiếp vĩnh hằng

仍登閣捌群山頂 Nhưng đăng Các Bát quần sơn đính(*)
多聶大河作月賓 Đa Niếp đại hà tác nguyệt tân(*)
黑海迴歸聞浪拍 Hắc hải hồi qui văn lãng phách
斑兢半島遍尋君 Ban Căng bán đảo biến tầm quân
NGUYỄN CHÂN dịch sang tiếng Pháp,
Nga và Hán-Việt 08.12.2014

Ông Nguyễn Chân phải rất tâm đắc và kỳ công khi dịch bài thơ nói trên vì những địa danh khi phiên âm đã được phiên theo âm người Việt thường dùng (âm tiếng Pháp). Phần phiên âm Hán-Việt, cũng dựa âm Pháp mà phiên, mà không phiên theo âm tiếng Hoa hiện đại, vì nếu phiên như thế thì người Việt không hiểu được Ví dụ sông Danube mà phiên theo chữ Tầu mà đọc theo âm Hán-Việt lại là “Đa Não” họ phiên từ tiếng Đức-Donau.

Đó là chưa kể phiên âm theo tiếng Hoa hiện đại, khi ghép thành thừa âm tiết vì tiếng Hoa hiện đại người phiên cả chữ “l, r” theo Hán-Việt đọc là “nhĩ”. Câu 12: “Thân cô đơn kinh khiếp cả trăng hiền” khi dịch, ông Nguyễn Chân giảm mức độ sợ hãi, và với trăng, đã sáng tạo dùng “trăng vô hại” thật là cao minh của người có tâm hồn thơ, kiến thức uyên bác và thông thạo ngoại ngữ.

Ngày xuân đầu năm, mùa xuân của đất trời, xuân của lòng người, xin chia sẻ với những bạn đọc yêu thơ đôi lời bình vì tâm hồn con người vốn nhạy cảm khi day dứt, ước mơ, nhớ về tình cảm riêng tư, chỉ có thể tế nhị, nhớ nhau qua những vần thơ để thấy cuộc đời tuy ngắn ngủi, bộn bề với bao nỗi lo toan của cuộc sống nhưng vẫn cần có những “khoảng lặng” riêng cho chính mình.

Tôi vốn là người yêu thơ, sau khi đọc hai bài thơ nói trên, cảm nhận và liên tưởng nhớ đến người bạn gái thuở thiếu thời ở quê hương, xin có đôi lời gửi tặng:
Hai ngả phương xa nhưng chỉ một
Tầm xuân chiều lặng mắt biếc nhìn
Ai người đánh thức hoa gạo nhỉ?…