Cà phê thứ Bảy: GẶP GỠ & ĐỐI THOẠI

Tác giả: Nhạc sĩ Dương Thụ

————–

h120

Anh chị và các bạn thân mến!

Vào 14h30 chiều thứ bảy 10/09/2016,

tại SALON VĂN HÓA quán CÀ PHÊ THỨ BẢY,

Số 3A, phố Ngô Quyền, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội

sẽ diễn ra buổi CÀ PHÊ GẶP GỠ & ĐỐI THOẠI

 Gặp gỡ: GS CHU HẢO

Chủ đề:  The Philosopy of Phan Châu Trinh

Chủ trì: Nhà nghiên cứu NGUYỄN QUANG DY

Rất mong các bạn đến tham dự.

Hân hạnh được đón tiếp

                                                 LỜI DẪN 

Lần đầu tiên một chính khách lớn, Tổng thống Obama, đã nói đến The Philosophy of Phan Châu Trinh trong bài phát biểu quan trọng tại Hà Nội ngày 24 tháng 5 năm 2016. Dụng ý của phía Mỹ hẳn là để đề cao giá trị tư tưởng của nhà cách mạng phi bạo lực đầu tiên của Việt Nam, đúng như cụ Huỳnh Thúc kháng, người đồng hương,đồng chí tâm phúc của cụ Phan đã khẳng định: Phan Châu Trinh là nhà cách mạng đầu tiên của Việt Nam; ông không chỉ mưu đồ một cuộc nổi dậy, một cuộc khởi nghĩa nhằm lật đổ một chính quyền bằng bạo lực ; mà muốn thay đổi một xã hội, biến đổi số phận của một dân tộc từ cơ tầng Văn hóa-Giáo dục.

Bài trình bày sẽ làm rõ Triết lý ( The Philosophy ) của Phan Châu Trinh về những nan đề và con đường phát triển của Việt Nam mà cụ đã vạch ra từ hơn một trăm năm trước. Quả là một sự nghiệt ngã của thời gian…

  NỘI DUNG BÀI NÓI CỦA GS CHU HẢO

The Philosophy of  Phan Châu Trinh

Philosophy of Phan Châu Trinh ( PoP): Tại sao?

TT Hoa Kỳ B.OBAMA (Hà nội 24/5/2016):

          “ … and Liberal arts – everythings from the poetry of Nguyễn Du, to the philosophy of Phan Châu trinh, to the mathematics of Ngô Bảo Châu”

 Định nghĩa Philosophy

  • Philosophy = Triết học : một bộ môn khoa học nghiên cứu bản chất của Tồn tại, Tri thức, Tư tưởng…
  • Philosophy = Triết lý = Tư tưởng triết học : ý tưởng(quan điểm) về một vấn đề(lĩnh vực) nào đó ở tầm lý thuyết.

Định nghĩa PoP

  • PoP = Tư tưởng triết học của Phan Châu Trinh về những nan đề và con đường phát triển của Việt Nam.
  • Vào thời đại của mình,PoP mang tính cách mạng, và chưa hề có ở những sĩ phu đương thời.

Đánh giá PoP

  1. Huỳnh Thúc Kháng (>1926): “Phan Châu Trinh là nhà cách mạng đầu tiên của Việt Nam”
  • PCT không chỉ mưu đồ một cuộc nổi dậy, một cuộc khởi nghĩa nhằm lật đổ một chính quyền bằng bạo lực.
  • Ông là nhà cách mạng với ý nghĩa là người muốn thay đổi một xã hội, biến đổi số phận của một dân tộc từ cơ tầng Văn hóa-Giáo dục

          2.Daniel Hemery (Pháp 1990): “Khuôn mặt vĩ đại của Phan Châu Trinh, theo tôi là khuôn mặt quan trọng nhất trong cho Lịch sử Văn hóa và Chính trị của Việt Nam ở Thế kỷ 20, bởi chính ông đã xác định một cách rành mạch và sáng rõ nhất  những nan đề đặt ra lâu dài cho các thế hệ người Việt Nam phải và còn mãi mãi phải đảm nhận”

3.Lê Thị Hiền Minh (Canada 2010): “Khác với Phan Bội Châu chỉ thấy ở một cuộc vũ trang đánh đuổi  người Pháp ra khỏi VN cũng như tổ tiên ông đối với quân xâm lược Trung Hoa. Phan Châu Trinh nhận ra ngay một vấn đề  phức tạp hơn là một cuộc ngoại xâm lãnh thổ: vấn đề trang bị cho “những người yếu hơn” các phương tiện để bước vào một cuộc tiến hóa ở cấp độ toàn cầu, đưa dân tộc VN lên con đường hiện đại hóa”  

Tài liệu tham khảo

  • Nguyễn Văn Xuân (1921-2007), Phong trào Duy tân, NXB Đà Nẵng 2002
  • Nguyễn Văn Dương, Tuyển tập Phan Châu Trinh, NXB Văn hóa – Thông tin 2006
  • Phan Thị Minh, Phan Châu Trinh qua những tài liệu mới, NXB Đà Nẵng 2001
  • Các bài viết của Nguyên Ngọc, Nguyễn Ngọc Lanh, Lê Thị Hiền Minh, Daniel Hemery

Hoàn cảnh ra đời của PoP

  • Sự bất lực, hoảng hốt của Triều Nguyễn trước nguy cơ mất nước sau khi Pháp chiếm Nam kỳ Lục tỉnh vào năm 1867.
  • Sự thất bại của cuộc khởi nghĩa vũ trang cuối cùng của Phan Đình Phùng và sự tan rã của phong trào Cần Vương.
  • Sự bế tắc, mất phương hướng của tầng lớp văn thân và sỹ phu yêu nước
  • Tân thư (Sách mới) từ TQ vào Việt Nam (Huế 1903-1904): Sách viết và sách dịch từ tiếng Nhật bản của nhóm tri thức chủ trương canh tân Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu… về Dân chủ, Nhân quyền…
  • Toàn cầu hóa lần thứ nhất: Sau giai đoạn xâm chiếm&bình định, Pháp thực hiện chính sách thực dân (khai hóa để định cư)
  • Tư tưởng Canh tân bắt đầu nhen nhóm

 Quá trình hình thành của PoP

  1. Nguyễn Trường Tộ (1830-1871): Được sự dìu dắt của Giám mục Nghệ An Gauthier sang Pháp năm 1861. Có lẽ Ông là người VN đầu tiên tiếp xúc Văn minh phương Tây và nhận thấy cần phải Canh tân đất nước bằng cách học hỏi Kỹ thuật tiền tiến từ người cai trị mình. Vì vậy ông chủ trương hợp tác với Pháp.

Cách thực hiện : Tâu vua và thưc thi các dự án kỹ thuật cụ thể (mà Vua cho phép)

2.Phạm Phú Thứ (1820-1883): Phó sứ của Phan Thanh Giản sang    Pháp năm 1863, thăm Anh, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

          Cũng như Nguyễn Trường Tộ, một mặt tấu trình thúc dục Triều đình canh tân, mặt khác viết nhiều sách giời thiệu Kỹ nghệ phương Tây.   

  1. Nguyễn Lộ Trạch (1853-1895) : Một học giả “tay ngang” lỗi lạc của xứ Huế, một “cậu ấm tàng tàng”

          Nổi tiếng với “Thời vụ sách” (1877) và “Thiện hạ đại thế luận”(1892)

Chủ trương: – Chấn chỉnh Giáo dục (chánh giáo)

– Canh tân kinh tế, thương mại, quân sự…     

– Tự cường để Tự trị

          Ghi Chú về Bùi Viện(1839-1878):

Phạm Trần Trúc, Bảo Vân, Thái Văn Kiểm, Dương Trung quốc…đều khẳng định Bùi Viện với sự giúp đỡ của Lãnh sự Mỹ ở Hồng Công và Nhật đã sang Mỹ cầu viện một hoặc hai lần và được TT Grand tiếp vào năm 1874.

          Gần đây (2011) Wynn Wilcox (Mỹ)  chứng minh rằng đó chỉ là  một  huyền thoại lịch sử

Nan đề mà PoP đặt ra

          “Nói cách khác, ông đã nhận ra rằng khi đối mặt với phương Tây là ta đã phải đối mặt với cái mà ngày nay ta gọi là “toàn cầu hóa”, cuộc toàn cầu hóa lần thứ nhất có thể gọi như vậy, mà ta nhất thiết phải sống, tồn tại hay tiêu vong trong đó” ( Nguyên Ngọc 2002)

Con đường phát triển mà PoP vạch ra

  • Vấn đề cấp bách là khai hóa dân tộc, hiện đại hóa đất nước, đuổi kịp, ngang bằng với đối thủ, trên cơ sở đó độc lập mới có ý nghĩa và mới có thể bền vững.
  • Triển khai Phong trào Duy tân trên cả ba phương diện: Khai Dân trí, Chấn Dân Khí, Hậu dân sinh. Đó cũng chính là Chương trình Tự trị hóa (theo Lê Thị Hiền Minh)
  • “Ỷ Pháp cầu tiến bộ”

Bài học Dân quyền từ Phong trào Duy tân

  • Tại sao PoP lại đặt Khai Dân trí lên trước Chấn Dân khí?

          – Cốt lõi của Dân trí là sự giác ngộ về Nhân quyền ( quyền Con người ) và Dân quyền ( quyền Công dân )

          – PoP chủ trương Khai Dân trí là nhiệm vụ của toàn dân, trí thức là nòng cốt

          – Dân trí chưa đủ cao để hướng Dân khí vào mục tiêu cách mạng ôn hòa thì sẽ dẫn đến bạo lực

Về cuộc Trung kỳ dân biến 1908

  • Đây là những cuộc biểu tình vĩ đại của nông dân ( từ Đại Lộc, Hội An…) đòi giảm sưu thuế. Bắt đầu là ôn hòa với khẩu hiệu “cúp tóc xin xâu”, sau thành bạo lực bị đàn áp dã man
  • Tự phát, xuất phát từ lý tưởng Dân quyền của PoP và được khích lệ từ kết quả bước đầu của “Đầu Pháp Chính phủ Thư”
  • Là một kết quả ngoài mong đợi của Phong trào Duy tân nhưng chứng minh hùng hồn sức mạnh tinh thần của PoP

Hai câu hỏi giả định

  1. Nếu Phan Châu Trinh không mất sớm vào năm 1926 thì Cụ sẽ tiếp tục làm gì? Có tiếp tục con đường cách mạng phi bạo lực?
  2. Giả sử được Cụ Hồ mời tham gia Chính quyền như đã mời cụ Huỳnh Thúc Kháng thì Cụ Phan có nhận lời không? Vì Sao?