Fidel Castro để lại Cuba trong tình trạng khốn cùng

Tác giả: Thụy My

.KD: Nói cho công bằng, nếu những năm trước đây 60-70, hệ thống XHCN còn tồn tại, hẳn cái chết của Phidel sẽ chấn động cả VN và cái nhìn, sự đánh giá về nhân vật lịch sử này của Cuba sẽ rất nhất quán. Nhưng thời cuộc đã thay đổi rất nhiều. Hệ thống XHCN tan rã, IT xuất hiện, VN cũng buộc phải Đổi mới, chuyển kinh tế bao cấp sang kinh tế thị trường. Con người VN tiếp nhận được nhiều thông tin xác thực hơn, không còn mơ mộng và mơ tưởng về một chủ nghĩa không có thực. Tư duy thay đổi tương thích với một nền kinh tế hàng hóa (dù vẫn còn cái đuôi định hướng XHCN), thì sự đánh giá một nhân vật lịch sử của Cuba như Phidel đương nhiên không thể còn nguyên tư duy cũ. Người ta hiểu Cuba hơn, và sự nhìn nhận nhân vật lịch sử này cũng khác trước. Đó là lẽ thường tình. Vì nhận thức là cả một quá trình, một hành trình.

.Mình viết lời bình này bởi đọc trên mạng có quá nhiều cách nhìn nhận khác nhau. Lời bình này không phải cho bài viết dưới của Thụy My, một cây bút của một xứ sở khác 😀

———————–

h1205Trẻ em chơi đùa trên đường phố luôn thiếu điện ban đêm. Ảnh: internet

(Le Figaro 28/11/2016) Một thời kỳ vô cùng bất định mở ra tại hòn đảo trên vịnh Caribê, sau khi nhà độc tài già nua qua đời.

« Chẳng có gì thực sự thay đổi tại Cuba một khi Fidel còn sống » – một nhà kinh tế phương Tây làm việc tại La Habana gần đây đã thổ lộ. Một thanh niên gia đình khá giả ở La Habana nói thêm: « Trước cách mạng, chúng tôi có các trang trại và nhà cửa, tất cả đều bị Fidel tịch biên. Nhiều người trong gia đình không thể chịu đựng nổi. Họ đã chết ». Những phát biểu như thế cách đây một thập niên là không thể hình dung nổi.

Fidel đã trút linh hồn, nhưng phần lớn di sản của ông đã mất đi từ khi nhường quyền lại cho người em trai năm 2006. Giáo dục vẫn là miễn phí cũng như y tế, nhưng để thực sự được thụ hưởng hệ thống y tế tuyệt vời của Cuba, nay phải biết tặng một regalito (món quà) cho các y bác sĩ. Tại các bệnh viện đa khoa, những áp-phích ghi rõ « Dù y tế là miễn phí, nhưng vẫn tốn kém ». Chế độ lương bổng bình đẳng và chủ nghĩa xã hội biến mất, nhường chỗ cho chủ nghĩa tư bản theo kiểu Cuba, dù không nói ra.

Cuba đã thay đổi rất nhiều từ một thập niên qua. Raul Castro, một con người thực dụng, đã dần dà tiến hành nhiều biện pháp cải cách kinh tế từ khi lên cầm quyền, đặc biệt từ năm 2010, cho đến ngày 08/11/2016 vừa qua. Một dấu mốc thời điểm.

h1206Fidel Castro vẫn là thần tượng. Ảnh: internet

Việc Donald Trump đắc cử hiện là một dấu hỏi rất lớn đối với dân Cuba. Tổng thống tân cử Mỹ sẽ tăng cường cấm vận Cuba? Hay khi thấy Fidel Castro đã chết, ông ta sẽ dỡ bỏ? Doanh nhân Donald Trump sẽ ưu tiên cho xu hướng chống chủ nghĩa Castro? Có lẽ chỉ có thần Orula chuyên tiên tri của đạo Santeria ở Cuba mới biết được.

Mới cách đây mấy tuần ở La Habana, tất cả các nhà quan sát đều đồng tình rằng Hoa Kỳ đã đi quá xa trong việc xích gần lại với Cuba, để có thể thối lui. Ở giai đoạn này, không ai có khả năng xác định được chính sách mới của Nhà Trắng về hòn đảo lớn nhất vịnh Caribê sẽ như thế nào. Dù vậy vẫn còn những điều căn bản, nhất là trong chính sách đối nội và kinh tế.

« Raul Castro có tầm nhìn rất rõ ràng về tương lai kinh tế của Cuba, nhưng không có bất kỳ kế hoạch nào cho tương lai chính trị của đảo quốc, hoặc là ông ấy giấu rất kỹ ». Một nhà kinh tế phương Tây nhận định như trên và nói thêm: « Không thể có mở cửa chính trị, bởi vì các lãnh đạo Cuba lo sợ sẽ phải ra trước một tòa án quốc tế. Và nếu xem xét kỹ Cuba, tôi không chắc rằng đó là đúng đắn. Tất cả không thể đổ cho chế độ, đó mới là vấn đề ».

Việc chuyển đổi ban đầu sẽ thông qua Raul Castro, 85 tuổi, và bởi ê-kíp lãnh đạo. Ngược với những lời đồn đãi, giới lãnh đạo Cuba không phải là những người già lão, ngoại trừ vài vị lão thành quân sự. Một thế hệ các bộ trưởng tuổi bốn mươi hay năm mươi đang điều hành công việc. Tuy vậy không có ai nổi tiếng trong dân chúng, hay có được tính chính danh nhờ từng tham gia cách mạng.

Ngoài các con của Raul là đại tá Alejandro Castro và người chị Mariela ngày càng tiến gần trung tâm quyền lực, còn phải kể đến quân đội vốn sở hữu nhiều công ty quốc doanh béo bở nhất, đặc biệt trong lãnh vực du lịch.

h1207Raul liệu có thoát được chiếc bóng của người anh Fidel? Ảnh: internet

Sự cô đơn của Raul Castro

Hai anh em nhà Castro biết cách khôn khéo làm giảm nhẹ sự bất bình của quần chúng. Những năm gần đây, lãnh tụ tối cao đóng vai cha già dân tộc, đứng ngoài những đấu đá và không dính vào công việc hiện tại. Ngược với ông em, Fidel được dân chúng yêu mến. Raul Castro từ nay sẽ phải đơn độc trên tuyến đầu.

Trừ phi để mặc cho Cuba đi đến cái chết, Raul sẽ phải nghiêm túc chuẩn bị việc kế thừa, cho dù ông Miguel Diaz-Canel Bermudez, 56 tuổi, đã được chỉ định làm nhân vật số hai của chế độ từ năm 2013. « Diaz-Canel? Đó là một con rối. Raul sẽ tống khứ đi » – Pedro, cựu quan chức bộ Nội vụ khẳng định. Còn giới đối lập thì hoàn toàn vô tổ chức và không được dân chúng biết đến.

h1208Đa số người dân Cuba sống trong cảnh nghèo khó, tạm bợ. Ảnh: internet

Tình hình kinh tế sau một thời gian ngắn khởi sắc, hiện vô cùng thảm hại. Nhiều chuyên gia ở Florida nghĩ rằng tổng sản phẩm nội địa Cuba sẽ giảm sút 1% trong năm 2016. Cuộc khủng hoảng kinh tế của Venezuela, đối tác thương mại quan trọng nhất của Cuba và là nhà cung cấp dầu lửa với giá hầu như cho không, là nguyên nhân chủ yếu của sự sa sút này.

Đứng xa khỏi chủ nghĩa giáo điều của người anh, Raul Castro có thể cố gắng tăng tốc chuyển đổi sang tư bản… nếu Donald Trump không chống đối.

(Chú thích của người dịch: Hôm nay 28/11/2016 Donald Trump vừa đe dọa sẽ ngưng lại tiến trình bình thường hóa với Cuba nếu La Habana không chỉnh đốn về nhân quyền, hoặc không mở cửa kinh tế). 

Mời đọc lại:
Cuba: Bước đầu tan rã của một Nhà nước toàn trị (1) 
Cuba: Bước đầu tan rã của một Nhà nước toàn trị (2) 
Cuba: Bước đầu tan rã của một Nhà nước toàn trị (3)

————–

TTXVH