Sử liệu và sự cẩn trọng của sử gia

Tác giả: Lê Văn Sinh

Một công trình sử học sẽ không bị đánh đổ dễ dàng bởi quan điểm triết học của sử gia. Nhưng nó sẽ sụp đổ ngay lập tức, nếu người phản biện chỉ ra một cách không thể bác bỏ, rằng công trình đó được xây nên bởi những nguồn sử liệu giả mạo. (Lê Văn Sinh)
.
KD: Cách đây ít ngày, mình cũng rất mừng vui khi đọc thông tin phát hiện 27 cọc gỗ ở Cao Quỳ (Thủy Nguyên- Hải Phòng). Nhưng đọc bài này cũng không thửa, và đó là một cảnh báo tỉnh táo. Bởi Lịch sử là sự thật chứ không phải chỉ là cảm xúc đầy cảm tính để tuyên truyền. Bởi khi sự thật Lịch sử được phơi bày thì mọi thứ niềm tin từ tuyên truyền về Lịch sử rất dễ dàng bị đổ ụp.
.
—————-

Những năm 1960, Việt Nam đã gửi mẫu nhờ các nhà khoa học Cộng hòa Dân chủ Đức giám định niên đại các cọc gỗ Bạch Đằng bằng phương pháp C14. Kết quả là tuổi các cọc gỗ ấy không trùng với sự kiện lịch sử xảy ra được ghi lại bởi sử liệu chữ viết.

Các chuyên gia nhận định, bãi cọc có thể là một phần trong chiến dịch Bạch Đằng năm 1288 và được bố trí để ngăn quân Nguyên Mông đi vào sông Giá. Ảnh Lê Tân

Chưa tin tưởng kết quả này, Việt Nam lặng lẽ gửi mẫu nhờ Trung Quốc tính toán hộ. Tiếc thay, kết quả cũng tương tự với số liệu tính toán của người Đức.

Tính xác thực của cọc Bạch Đằng được trưng bày tại một số bảo tàng ở Hà Nội bị đặt thành vấn đề.

Đó là một phần bài giảng Cơ Sở Khảo Cổ Học của Thầy Trần Quốc Vượng mà tôi không bao giờ quên. Ví dụ này nói lên điều gì? Nhà nghiên cứu có chấp nhận gạt bỏ những chiếc cọc gỗ kia khỏi nguồn nhận thức lịch sử hay không. Nếu vẫn sử dụng chúng như nguồn sử liệu, ông ta chỉ là một nhân viên tuyên truyền rẻ tiền, nhất định không có tư cách của sử gia chân chính.

Hôm qua, các báo mạng đưa tin người ta mới phát hiện 27 cọc gỗ tại cánh đồng Cao Quỳ, xã Liên Khê, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Rõ ràng là còn quá sớm để đưa ra sự khẳng định rằng các cọc gỗ kia thuộc về sự kiện cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ ba (1288).

Tôi mong sao các suy đoán ấy trùng khớp sự thật lịch sử.

Tuy nhiên, tôi hiểu rằng để nhận thức của chúng ta tiệm cận chân lý khách quan, nhà nghiên cứu phải rất cẩn trọng khi sử dụng sử liệu. Nghĩa là, sử liệu phải được phê khảo đúng phép tắc, trả lời hàng loạt câu hỏi về tính xác thực và độ tin cậy của thông tin do sử liệu cung cấp.

Một công trình sử học sẽ không bị đánh đổ dễ dàng bởi quan điểm triết học của sử gia. Nhưng nó sẽ sụp đổ ngay lập tức, nếu người phản biện chỉ ra một cách không thể bác bỏ, rằng công trình đó được xây nên bởi những nguồn sử liệu giả mạo.

* Tác giả Lê Văn Sinh, nguyên giảng viên Bộ môn Lý luận Sử học,

khoa Lịch sử, Đại học Tổng hợp Hà Nội.

———– 

Theo Tin tức hàng ngày