Văn hóa giao tiếp thời Virus Corona

Tác giả: Tô Văn Trường

KD: Ngay khi trên các trang mạng, các chuyên gia khoa học về sức khỏe đang khuyến nghị người dân phòng tránh Virus Corona, trong đó có thói quen bắt tay nhau của người Việt, rất nhanh, tác giả Tô Văn Trường có bài viết về chủ đề này. Mới đây, trên FB, Fbker Long Ngo The cũng có kiến nghị người Việt hãy thay đổi cách giao tiếp- bắt tay- bằng chào hỏi cúi đầu, hay chắp tay thể hiện sự kính trọng đối với người giao tiếp.

Nhận thấy những kiến nghị này rất bổ ích, hợp vệ sinh, xin đăng lên Blog để bạn đọc chia sẻ. Nhân dịp này, có lẽ Bộ Văn hóa cũng nên có khuyến nghị thay đổi cách chào hỏi giao tiếp bắt tay truyền thống xưa nay bằng cách cúi đầu chào khiêm tốn, nhã nhặn và lịch sự của người Nhật, người Hàn Quốc, hoặc chắp tay trước ngự, hơi cúi đầu của người Thái lan, người Lào, rất trang nhã

Mình viết thế bởi trong thực tế, sợ nhất có ba kiểu bắt tay sau, mà mình từng đều gặp phải, rất khó chịu và sau phải tránh:

– Có những người bắt tay bóp chặt bàn tay đến đau điếng, tưởng gẫy cả xương ngón tay.

– Có người bắt tay rất hờ hững, nhạt nhẽo, không hiểu họ kiêu kỳ chiếu cố hay thể lực họ suy kiệt đến nơi   😀

-Có những vị rất tởm, bắt tay đã chặt, còn cào cào vào lòng bàn tay, như một tín hiệu gì đó. Mình không hiểu, phải hỏi người khác, họ giải thích Bla bla bla… Thế là từ đó với những vị đó, mình tránh ngay, kệ xác- chả cần lịch sự với cái loại này

* Mình nhớ lại những năm trước đây, trong chiến tranh, người Việt thường đi dép lê loẹt qoẹt đến cơ quan. Nên đôi dép tổ ong “thần thánh” một thời ngự trị khăp các công sở. Khi bắt đầu Đổi mới, Nhà nước có hẳn một văn bản chỉ đạo các công chức, viên chức đi làm ko được đi dép lê, thay vào đó phải đi dép có quai hậu, giầy tây lịch sự.

Đó là một sự thay đổi rất Văn minh. Dịp cúm Corona này, biết đâu, bên cạnh những đe dọa tiêu cực đáng sợ, người Việt chúng ta có cơ hội thay đổi trong giao tiếp- Văn minh hơn, vệ sinh hơn 

Cảm ơn tác giả Tô Văn Trường, và Fbker Long Ngo The

Xin đăng lên để bạn đọc chia sẻ

—————   

Văn hóa cúi đầu của Nhật Bản: 3 kiểu cúi đầu  3 mức độ khác nhau ảnh 0

Cúi chào là một nét văn hóa làm nên sự lịch thiệp của người Nhật.

Có người bạn ở nước ngoài  bảo tôi:“Người Việt Nam rất chủ động đeo khẩu trang phòng chống virus nhưng vẫn vô tư bắt tay khi gặp nhau, không biết rằng đó là con đường dễ gây bệnh truyền nhiễm…”. 

TẢnh: Trang Học tiếng Lào

Ngược lại, có người bạn trong giới khoa học còn bảo virus corona có gì mà phải sợ, nó tồn tại trong cuộc chiến sinh tồn của hệ sinh thái ở thời đại 4.0 như “chuyện thường ngày ở huyện”.

Cứ yêu, cứ tỏ tình đi

Bắt tay thì có sợ gì phải kiêng

Hệ sinh thái bị lật nghiêng

Corona  nó tức điên đấy mà.

Thực tế, diễn biến của dịch bệnh virus corona thay đổi từng giờ rất phức tạp, không chỉ đơn thuần lây qua đường hô hấp, tiếp xúc với bệnh nhân.   Nghiên cứu mới nhất của các chuyên gia Trung Quốc cảnh báo rằng, coronavirus mới có thể lây qua cả đường tiêu hóa.

Cảnh báo này có được sau khi các chuyên gia thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc tìm thấy acid nucleic trong phân và dịch nhầy trực tràng của bệnh nhân nhiễm coronavirus có triệu chứng ban đầu là tiêu chảy, thay vì triệu chứng phổ biến là sốt và ho.

Nếu sự lây truyền qua đường tiêu hóa được khẳng định, các khuyến cáo cụ thể liên quan ăn uống, quan hệ tình dục, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, xả nước thải y tế, trồng trọt, chăn nuôi,… sẽ được đặt ra và việc tìm ra vacxin hữu hiệu chắc còn mất nhiều thời gian và công sức của các nhà khoa học trên thế giới.

Trong lúc Bộ Y tế khuyến cáo để phòng chống lây nhiễm phải rửa tay nhiều lần hằng ngày bằng nước rửa tay tiệt trùng, xà phòng hay dung dịch rửa tay có chất cồn thì hành vi bắt tay có lẽ cần được coi lại trong văn hóa ứng xử ở Việt Nam. Thời xưa, các cụ nhà ta gặp nhau thường vái để tỏ lòng tôn trọng lẫn nhau, còn trẻ em thường khoanh tay lễ phép chào hỏi người lớn.   

 Một người bạn tôi là đại biểu Quốc hội quan tâm đến lĩnh vực văn hóa cho biết thói quen hay “thủ tục” bắt tay nhau từ lâu đã rất phổ biến trong đời sống xã hội. Đến Giao thừa vừa rồi (31-12-2019), truyền thông thế giới đua nhau đưa tin  Giáo hoàng lên tiếng xin lỗi một người phụ nữ khi Ngài với nét mặt khó chịu giật bàn tay của mình ra khỏi 2 bàn tay của  người phụ nữ đó  trong đám đông chào đón Ngài trước lúc đọc thông điệp năm mới. Nhưng xem đoạn clip mới thấy sự cáu giận và hành vị của Giáo hoàng là “có lý” khi người phụ nữ nọ, dù có thể bắt nguồn từ lòng tôn sùng thái quá, đã sỗ sàng chộp, giật  bàn tay của Ngài để… bắt tay.

Và trong những ngày mọi người chúng ta đang gồng mình đối phó với dịch Corona, nghe ngành y tế khuyến nghị một số biện pháp phòng ngừa tối thiểu là khi giao tiếp nên đứng cách xa nhau một chút (để tránh nước bọt hay hơi thở không sạch phát tán) và thường xuyên phải rửa kỹ bàn tay của mình thì phải chăng đây là “cơ hội đã chín muồi” để đưa ra một  khuyến nghị liên quan đến một cách hành xử rất phổ biến và tưởng như rất tự nhiên trong giao tiếp xã hội đương đại, đó là cần thiết phải điều chỉnh lại hành vi… bắt tay.

Bắt tay có nghĩa là 2  người khi gặp nhau hay chia tay nhau chìa bàn tay của mình để 2 bên nắm tay nhau thể hiện sự thân thiện, thay thế hay bổ sung cho lời chào  hay lời  tạm biệt. Người ta nói rằng xuất xứ  của hành vi này là 2 bên tỏ rõ cái họ chìa ra là 2 bàn tay “sạch” (hiểu theo nghĩa bóng là không cầm vũ khí), không nguy hiểm. Số đông sử dụng tay phải cầm vũ khí nên việc bắt tay cũng phổ biến là dùng tay phải (thuận). Cá biệt bắt tay trái là lệ tục của cộng đồng “hướng đạo sinh” (scoutisme) vì họ cho rằng tay trái “gần tim” hơn và cách này tỏ sự tâm thành hơn (!). Nhưng cũng có những cộng đồng, dân tộc lại coi bắt tay trái là điều cấm kỵ vì cho rằng tay trái … bẩn. Như vậy, việc bắt tay cũng chứa đựng rất nhiều quan niệm, nguyên tắc khác nhau và phức tạp, gắn với những cách thể hiện và tình huống cụ thể. Với ngành ngoại giao thì việc bắt tay đòi hỏi một kỹ năng không đơn giản, tựa như ngôn ngữ hình thể. Lại còn những biến tướng của cuộc sống như thói bắt tay sau khi cụng ly uống rượu, bia trên bàn tiệc, những vồ vập thái quá gây khó chiu,… 

Trong thực tế, bàn tay với chức năng hàng đầu là công cụ tiếp xúc (cầm, nắm, sờ, mó…) rất “đa năng” của cơ thể với đồ vật và chính con người (trên thân thể mình hay người khác) nên đó cũng là bộ phận cơ thể dễ bẩn nhất, chứa chất nhiều nguồn bệnh nhất; vì vậy mà  ngành y tế khuyến nghị ngay trong cuộc sống đời thường (chứ không chỉ khi có dịch)  phải rửa tay thường xuyên. Nhưng  hiểu thế nào là thường xuyên để lúc nào cũng sẵn sàng một bàn tay sạch theo nghĩa đen  cũng không ai giống ai. Phàm 2 bàn tay không sạch nắm lấy nhau thì khó có thể coi là sự thân thiện nếu biết rằng đó là lúc khả năng lây truyền bệnh là cao nhất !

Nói dài dòng như vậy cũng là để đi đến một khuyến nghị:  Hãy hạn chế việc bắt tay, ít nhất là trong thời điểm dịch bệnh này. Vậy để chào nhau, thay thế cái bắt tay bằng cái gì? Đơn giản là trở lại với cách thể hiện truyền thống của ông cha ta trước khi ta học (hay bắt chước) người phương Tây từ thời tiếp xúc đầu tiên, đặc biệt là thời thuộc địa với lối sống được coi là  “tân thời”. Đó là cách chào khá phổ biến ở Phương Đông, đứng đối diện ở khoảng cách thích hợp và cúi chào nhau theo những mức độ, động tác phù hợp với mối quan hệ giữa hai hay nhiều người (như góc độ cúi đầu, tư thế và động tác của 2 bàn tay…).

Ta thấy ở nhiều nước (như Nhật, Hàn, Thái, Lào…), thời nay, người ta vẫn chào theo cách này. Đương nhiên việc bắt tay vẫn duy trì nhất là trong đối ngoại, nhưng nên cần “chuyên nghiệp” hơn, hạn chế những kiểu bắt tay tùy tiện, không đúng lúc (tay đang có bệnh ngoài da, tay đang vấy bẩn, chưa kịp vệ sinh…), đúng quy ước (đàn ông chỉ bắt tay phụ nữ khi phụ nữ đưa tay ra trước, người nhỏ tuổi hơn chỉ bắt tay người lớn tuổi khi người lớn tuổi đưa tay ra trước,…).

Thời chống dịch Corona cũng là thời nhiều người phải thay đổi những thói quen xấu như không rửa tay sau khi tiểu tiện, không rửa tay xà phòng sau khi đại tiện, vừa đi xe vừa phun nước bọt, khạc nhổ bừa bãi v.v…   

Nói tóm lại, nhân dịp ứng phó với đại dịch Corona này, ta nên khởi động một tiến trình điều chỉnh từng bước nhằm hạn chế việc bắt tay nếu không cần thiết và tin rằng vấn đề “bàn tay sạch” theo nghĩa đen vẫn là một nhu cầu càng ngày càng phải quan tâm để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng; hướng sự lựa chọn cách chào … trở về với truyền thống nhiều hơn, giống như câu chuyện tìm lại bộ áo dài cho nam giới đang được xã hội đón nhận ngày một thiện cảm hơn.